Toelatingstoets hbo voor 21-plussers: wat je kunt oefenen

Voor wie het toelatingsonderzoek is

Met een havodiploma, een vwo-diploma of een mbo 4-diploma kun je een opleiding volgen aan een hogeschool. Heb je geen van die drie, dan is er een tweede weg. Een hogeschool mag je ook toelaten na een toelatingsonderzoek, dat ook colloquium doctum heet. Daarvoor moet je 21 jaar of ouder zijn, en tijdens het onderzoek kijkt de opleiding of je kennisniveau voldoende is om de studie te volgen (Rijksoverheid, Met welke diploma's kan ik naar de universiteit of hogeschool?).

De regel staat in artikel 7.29 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Het bestuur van de hogeschool kan iemand van eenentwintig jaar of ouder vrijstellen van de vooropleidingseis als die bij een onderzoek door een commissie van de hogeschool blijk heeft gegeven van geschiktheid voor het onderwijs en van voldoende beheersing van de Nederlandse taal (WHW, artikel 7.29). Twee woorden in die zin doen ertoe. Het bestuur kan het doen, dus een hogeschool is niet verplicht het onderzoek aan te bieden. En de commissie is van de hogeschool zelf.

Er is geen landelijke 21+ toets

De wet zegt niet wat het onderzoek inhoudt. Er staat alleen dat de eisen worden opgenomen in de onderwijs- en examenregeling van de opleiding. Elke hogeschool vult het dus zelf in, en de verschillen zijn groot. Twee regelingen die in november 2026 openbaar waren, laten dat zien.

Bij Windesheim bestaat het 21+ toelatingsonderzoek uit drie delen: een capaciteitentest, Nederlandse taalvaardigheid en Engelse taalvaardigheid. De capaciteitentest kijkt naar abstract redeneervermogen, numerieke vaardigheden en verbaal redeneervermogen. Bij Nederlands beoordeel je woorden en zinnen als goed of fout, op spelling, grammatica en interpunctie. De toets Engels gaat over lezen, luisteren, woordenschat en grammatica, met B1 als ondergrens voor een Nederlandstalige opleiding (Windesheim, Eisen en procedure toelatingsonderzoeken).

De Haagse Hogeschool neemt alleen een digitale capaciteitentest af. Die heeft zes subtests: woorden vergelijken, logisch nadenken met woorden, rekenen, logisch nadenken met cijfers, logisch nadenken met plaatjes en vormen combineren. Het zijn meerkeuzevragen met een maximale tijd per subtest, en de test duurt gemiddeld vijftig minuten. De hogeschool schrijft erbij dat ze niet toetst of je genoeg weet van de vakken die voor de opleiding belangrijk zijn; die kennis moet je zelf op peil brengen (De Haagse Hogeschool, 21+ Toelatingsonderzoek).

Een derde hogeschool kan weer anders kiezen. Wat voor jou geldt, staat op de site van de hogeschool waar je wilt studeren, meestal in een brochure of reglement over het toelatingsonderzoek. Zoek daar ook op wat de toets kost, wanneer hij wordt afgenomen en of je mag herkansen. Ga er niet van uit dat een uitslag ook elders geldt: Windesheim schrijft dat je met haar onderzoek toelaatbaar bent tot de opleidingen van Windesheim.

Wat hogescholen in een capaciteitentest vragen

De capaciteitentest is het deel dat in beide regelingen staat. De namen van de onderdelen verschillen, de soorten opgaven veel minder. De zes voorbeelden hierboven zijn er elk één.

Redeneren met cijfers. Een rij getallen waarin je de regel zoekt, of een som met procenten of verhoudingen. Schrijf bij een reeks de verschillen eronder en lees hem om en om als je niets ziet. Meer oefening staat op cijferreeksen oefenen.

Redeneren met woorden. Analogieën, waarin het tweede woordpaar hetzelfde verband moet hebben als het eerste, en conclusies uit twee of drie zinnen. Bij een analogie maak je een zin van het eerste paar. Bij een conclusie vraag je je af wat zeker volgt, en laat je weg wat alleen waarschijnlijk klinkt. Zie analogieën oefenen en syllogismen oefenen.

Redeneren met figuren. Een rij figuren waarin iets draait, verschuift of erbij komt, en soms een figuur die je in gedachten moet draaien of vouwen. Bekijk één kenmerk tegelijk door de hele rij. Oefenen kan op figuurreeksen oefenen en ruimtelijk inzicht oefenen.

De uitslag van zo'n test wordt vergeleken met een normgroep. De Haagse Hogeschool schrijft dat je resultaten naast die van een normgroep worden gelegd om vast te stellen of je het capaciteitenniveau voor een hbo-opleiding hebt. Een oefentest op een website kan dat niet nadoen, en ook die van Skillido geeft je geen uitslag die iets zegt over je toelating.

Dezelfde hogeschool is ook duidelijk over wat de test niet doet. Hij kan niet voorspellen of je de opleiding met succes afmaakt. Slagen voor het onderzoek betekent dat je aan de vooropleidingseis voldoet, en verder niets: gelden er voor de opleiding aanvullende eisen, dan moet je daar ook aan voldoen. Kijk dus bij de opleiding zelf of er meer gevraagd wordt dan het toelatingsonderzoek, zoals een eis aan je werkzaamheden.

Nederlands, Engels en rekenen

De wet noemt de Nederlandse taal apart: je moet het onderwijs met vrucht kunnen volgen. Toetst jouw hogeschool Nederlands, zoek dan uit of het om spelling en grammatica gaat, om lezen of om een geschreven tekst. Voor spelling en grammatica heeft Skillido geen training. Lezen van zakelijke teksten oefen je op begrijpend lezen oefenen, en formuleren in een zakelijke mail op zakelijke mail schrijven.

Voor Engels heeft Skillido alleen woordenschat: op Engels oefenen typ je in rondes van twintig het Engelse woord bij een Nederlands woord. Luisteren en grammatica oefen je daar niet. Rekenen met procenten, verhoudingen en maten frist je op met de sommen op rekenen oefenen; dat zijn sommen voor volwassenen en geen examenstof. Vraagt je opleiding een toets in wiskunde, economie of een ander vak, dan heb je de examenstof van dat vak nodig, en die heeft Skillido niet.

Zo bereid je je voor

Begin bij de hogeschool. Download de brochure of het reglement van het jaar waarin je wilt starten, en schrijf op welke onderdelen er zijn, hoeveel tijd elk onderdeel krijgt en of de hogeschool zelf voorbeeldopgaven aanbiedt. Die voorbeeldopgaven gaan voor alles wat je elders vindt, want alleen die laten de vorm van jouw toets zien.

Doe daarna de gratis capaciteitentest van Skillido: tien opgaven in acht minuten, twee per onderdeel. Met een gratis account zie je per onderdeel hoe het ging en bij elke fout de uitleg. Zo weet je snel of cijfers, woorden of figuren je de meeste moeite kosten. Het proefassessment is de lange versie: veertig opgaven in dertig minuten onder één klok. Daar merk je wat tijdsdruk met je doet, en dat telt bij een test met een maximale tijd per onderdeel.

Heb je meer weken, dan kun je gericht aan één onderdeel werken met de training Capaciteitentest oefenen van dertig dagen, voor €29 eenmalig. Dat hoeft niet; de twee gratis tests kun je zo vaak doen als je wilt. Zorg in de laatste dagen vooral dat je uitgerust bent. De Haagse Hogeschool noemt dat zelf: neem uitgerust en fit aan de test deel.

Wil je naar de pabo, dan gelden er andere toetsen. Die staan op toelatingstoets pabo. Meer over selectietests bij werkgevers lees je op assessment oefenen.

Bronnen

Gelezen op 11 november 2026: Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, artikel 7.29; Rijksoverheid, Met welke diploma's kan ik naar de universiteit of hogeschool?; Studiekeuze123, Colloquium doctum; Windesheim, Eisen en procedure toelatingsonderzoeken, instroom 2026/2027 (pdf); De Haagse Hogeschool, Informatiebrochure en reglement 21+ Toelatingsonderzoek 2027-2028 (pdf). Skillido is niet verbonden aan een hogeschool. Regelingen veranderen per studiejaar; de versie van je eigen hogeschool is leidend.