Nee zeggen zonder uitvluchten
Nee zeggen zonder uitvluchten is zeggen dat je iets niet doet, zonder smoes om het te verzachten en zonder aanval om het kracht bij te zetten. Een uitvlucht lijkt vriendelijker en maakt het moeilijker, want de ander lost hem op en dan sta je er weer. Wat wel helpt: kort nee, en als je iets wel kunt, dat erbij.
Drie situaties om zelf te kiezen
Situatie 1
Je neef vraagt of je hem 500 euro leent. Je leent geen geld uit, aan niemand, en dat wil je zo houden.
Welke reactie is het meest assertief?
- A "Ik kijk eerst wat er op mijn rekening staat, ik kom er snel op terug."
- B "Dat kan ik niet doen, geld lenen aan familie is een slecht idee, dat weet je zelf."
- C "Het is deze maand wat krap bij ons, misschien volgende maand."
- D "Nee, ik leen geen geld uit, aan niemand. Neem het dus niet persoonlijk."
Toon het antwoord
D "Nee, ik leen geen geld uit, aan niemand. Neem het dus niet persoonlijk.". D zegt nee, geeft de regel en haalt de persoon eruit. A en C maken er een tijdelijk probleem van, dus hij vraagt het volgende maand weer. B oordeelt over zijn plan in plaats van een antwoord te geven.
Situatie 2
Je schoonzus vraagt of ze een week bij jullie kan logeren. Dat past niet: je hebt zelf een drukke week en wilt je huis voor jezelf. Een weekend kan wel.
Welke reactie is het meest assertief?
- A "We hebben geen logeerbed en het huis is ook zo klein, dus het is niet handig."
- B "Een week is wel erg lang. Ik denk niet dat jullie dat leuk vinden."
- C "Een week? Dat kan niet. Zoek maar een hotel, dan kom ik een keer langs."
- D "Een hele week past niet bij ons. Een weekend kan wel, dan is het gezellig."
Toon het antwoord
D "Een hele week past niet bij ons. Een weekend kan wel, dan is het gezellig.". D zegt wat niet kan en wat wel, zonder uitvlucht. A verzint een reden, B praat voor de ander en C stuurt haar weg.
Situatie 3
Je beste vriend vraagt of je zaterdag helpt verhuizen. Dat deed je vorig jaar ook, en hij heeft jou toen geholpen. Zaterdag wil je voor het eerst in weken uitrusten.
Welke reactie is het meest assertief?
- A "Ik doe het wel, jij hielp mij ook met de bank en de kasten. Uitrusten kan nog."
- B "Zaterdag is lastig. Misschien kom ik een paar uurtjes, ik zeg het vrijdag."
- C "Dank voor je hulp toen. Zaterdag help ik niet, ik wil uitrusten. Zondag wel."
- D "Ik help niet verhuizen, daar zijn verhuizers voor. Huur die in."
Toon het antwoord
C "Dank voor je hulp toen. Zaterdag help ik niet, ik wil uitrusten. Zondag wel.". C erkent wat hij voor je deed, zegt nee en biedt zondag aan. A zegt ja uit schuldgevoel, B laat het open, D wuift zijn vraag weg.
Drie manieren om om een nee heen te praten
Bijna niemand zegt zomaar ja tegen iets wat hij niet wil. Wat mensen doen, is om het nee heen praten, en dat gaat op drie manieren. De eerste is uitstellen: "ik kijk even in mijn agenda", terwijl je al weet wat het wordt. De tweede is de uitvlucht: "ik heb die zaterdag al iets", waarna de ander een andere zaterdag voorstelt. De derde is de aanval: "je vraagt ook altijd alles op het laatste moment", waarna het gesprek over de ander gaat en niet meer over de vraag.
Alle drie hebben hetzelfde gevolg. De ander heeft geen nee gehoord, en jij moet het later alsnog zeggen, met een slechter uitgangspunt dan de eerste keer. Waar de grens ligt tussen duidelijk zijn en doordrukken, lees je in assertief of dominant.
Waarom een uitvlucht het moeilijker maakt
Een uitvlucht is een reden die je geeft in de hoop dat de ander hem accepteert. Daarmee leg je de beslissing bij de ander. Is de reden op te lossen, dan lost hij hem op. Is hij niet op te lossen, dan heb je gelogen over waarom je nee zegt, en dat voel je allebei. Een nee zonder reden, of met een reden die waar is, laat de beslissing waar hij hoort: bij jou.
Hoe een nee eruitziet dat blijft staan
Kort. "Nee, dat doe ik niet." Of met wat je wel kunt: "Zaterdag niet, ik kan vrijdagavond wel een uur helpen inpakken." Het tweede deel is geen verzachting van het nee; het is een aanbod dat je meent, en het komt alleen in de zin als dat zo is. Wie een alternatief aanbiedt dat hij eigenlijk ook niet wil, heeft twee keer ja gezegd.
Vraagt de ander door, herhaal dan dezelfde zin. Niet harder, niet met een nieuw argument. Elk nieuw argument is een nieuwe deur die de ander kan proberen. Dezelfde zin voor de tweede keer is er geen.
Als het om iemand gaat van wie je houdt
Nee zeggen tegen een collega is iets anders dan tegen je zus die geld wil lenen of een vriend die zaterdag verhuist. Daar is de nood echt en de relatie langer dan de vraag. Het nee verandert daar niet van vorm, de volgorde wel: eerst zeggen dat je ziet wat er speelt, dan het nee, dan wat je wel doet. Wie met het nee begint, hoort daarna niets meer terug; wie met begrip begint en daarna nee zegt, blijft in gesprek.
Oefenen met situaties van thuis en van het werk
De assertiviteitstest laat in dertig keuzes zien welke van vier stijlen je het vaakst koos als iemand iets van je wil. De training Assertiviteit begint met een onderdeel nee zeggen van 24 situaties, van een neef die geld wil lenen tot een leidinggevende op vrijdagmiddag, met na elke keuze de uitleg. Je begint met de gratis test van de training. Hoe je op je werk een grens aangeeft voordat hij overschreden is, staat op grenzen aangeven.
Veelgestelde vragen
- Waarom is nee zeggen zo moeilijk?
- Omdat een nee voelt als een oordeel over de ander, terwijl het een uitspraak over jezelf is. Wie dat verschil hoort, zegt makkelijker nee: "ik doe het niet" zegt niets over hoe belangrijk de vraag van de ander is. Daar komt bij dat een ja meteen rust geeft en de rekening pas later komt.
- Moet ik een reden geven?
- Het mag, als de reden waar is en je er niet over wilt onderhandelen. Een reden die als uitvlucht bedoeld is, werkt tegen je: de ander lost hem op ("dan doen we het zondag") en dan moet je alsnog nee zeggen, nu met minder geloofwaardigheid.
- Wat als de ander het echt nodig heeft?
- Dan erken je dat eerst, en zeg je daarna wat je wel doet. "Ik zie dat je klem zit. Zaterdag kan ik niet, ik kan vanavond wel een uur helpen inpakken." Het nee blijft staan, en de ander krijgt iets wat je ook echt meent.
- Wat kost oefenen?
- De assertiviteitstest en de gratis test van de training kosten niets. De training van dertig dagen kost €29 eenmalig; het onderdeel nee zeggen heeft 24 situaties, en er zijn vier onderdelen naast.