De STAR-methode: een voorbeeld vertellen in vier delen

Je zit tegenover drie mensen en een van hen vraagt of je een voorbeeld hebt van een moment waarop je onder druk stond. Je hebt er tientallen. Toch hoor je jezelf zeggen dat het vorig jaar erg druk was en dat jullie het met het team hebben gered. De commissie knikt, schrijft niets op en gaat door naar de volgende vraag.

Dat antwoord was waar, en er was niets mee te beginnen. De STAR-methode is bedoeld voor dit moment. Ze geeft je een volgorde waarin je een voorval vertelt, zodat de luisteraar hoort wat jij deed en hoe het afliep. Dit artikel legt de vier delen uit, laat een antwoord zien in een zwakke en een sterke versie, en eindigt met hoe je je eigen voorvallen voorbereidt.

Wat de STAR-methode is

STAR is een ezelsbruggetje van vier letters. De S staat voor de situatie, de T voor je taak, de A voor de actie en de R voor het resultaat. Samen vormen ze een klein verhaal met een begin, een midden en een eind. Je gebruikt het bij vragen die om een voorbeeld vragen, en die herken je aan hun begin: noem eens een moment waarop, vertel over een keer dat, geef een voorbeeld van.

Een commissie stelt zulke vragen omdat een eigenschap zonder voorval weinig zegt. Dat je stressbestendig bent, kan elke kandidaat beweren. Een dienst waarin de kassa uitviel en jij de bonnen met de hand schreef, kan maar één kandidaat vertellen. Op een voorval kan een commissie bovendien doorvragen, en op een eigenschap niet.

De methode werkt ook buiten het gesprek. In een motivatiebrief is een voorval in twee zinnen een verkorte STAR, en op een cv is een regel als "voerde een planbord in; klanten kregen hun auto vaker op de afgesproken dag terug" een actie met een resultaat.

De vier delen, en het vijfde

Elk deel beantwoordt een eigen vraag, en de delen zijn niet even lang. Dat laatste gaat het vaakst mis. Wie zenuwachtig is, blijft hangen in de situatie, omdat die het makkelijkst te vertellen is. De tabel zet per deel naast elkaar wat het doet en waar het ontspoort.

Situatie

De situatie zegt waar en wanneer het speelde, en wat er aan de hand was. Een maand of een seizoen is genoeg, een datum hoeft niet. Laat weg wat voor de afloop niets uitmaakt. Het weer, de voorgeschiedenis van de leverancier en de stemming op de afdeling kosten tijd die je straks nodig hebt.

Taak

De taak is wat er van jou verwacht werd. In veel antwoorden ontbreekt dit deel, en dan klinkt de actie alsof ze uit de lucht komt vallen. Eén zin volstaat, bijvoorbeeld dat jij dienst had, dat jij de klant onder je had, of dat je leidinggevende het aan jou vroeg.

Actie

Hier zit het antwoord. Wat je deed, voorspelt wat je in de nieuwe baan gaat doen, dus hier wil de commissie het meest over horen. Vertel het in de ik-vorm en in stappen. In "we hebben de planning omgegooid" kun jij degene zijn geweest die het bedacht, of degene die de koffie haalde. Samenwerken blijkt ook uit een ik-zin, bijvoorbeeld uit wat je met een collega afstemde.

Resultaat

Het resultaat is vaak maar een zin, en het is de zin die blijft hangen. Zeg wat er veranderde. Een getal mag als het klopt en je het kunt uitleggen. Is er niets gemeten, zeg dan wat je zag, zoals een klant die bleef of een telling die dit jaar een dag duurde. Een verzonnen percentage is erger dan geen percentage, want de eerste doorvraag gaat erover.

Reflectie

Bij STARR sluit je af met wat je sindsdien anders doet. Houd het bij dit voorval. "Ik plan de controle nu een dag eerder" is een les. "Ik heb geleerd dat communicatie belangrijk is" past achter elk verhaal en zegt daardoor niets.

Een voorbeeld, zwak en sterk

Hieronder staat twee keer een antwoord op dezelfde vraag, namelijk of de kandidaat een moment kan noemen waarop hij onder tijdsdruk werkte. De kandidaat is planner bij een vervoerder. De eerste versie is wat de meeste mensen zeggen als ze niets hebben voorbereid.

De zwakke versie heeft alle vier de delen en duurt tien seconden. Er zit geen moment in, geen handeling en geen uitkomst. De sterke versie duurt ruim een halve minuut. Tel de zinnen: een voor de situatie, een voor de taak, drie voor de actie, een voor het resultaat en een voor de reflectie. De helft van het antwoord gaat over wat hij deed, en in elke actiezin staat "ik".

Let ook op wat er niet in staat. Hij zegt nergens dat hij stressbestendig is of goed overzicht houdt. Dat concludeert de commissie zelf, en een conclusie die iemand zelf trekt, gelooft hij eerder dan een bewering van de kandidaat.

Bij welke vragen je STAR gebruikt

Bij elke vraag naar een voorbeeld. Dat zijn vragen naar samenwerken, een conflict, een fout, een drukke periode, een lastige klant, leidinggeven of iets waar je trots op bent. Ook de vraag naar je zwakke punt wordt sterker met een verkorte STAR, waarin je het punt noemt, zegt wanneer je er last van had en wat je er nu aan doet.

Bij andere vragen past de methode niet. "Waarom wil je hier werken" vraagt om een reden en geen voorval, en op "wat wil je verdienen" antwoord je met een bedrag en een onderbouwing. Wie op elke vraag een verhaal in vier delen afdraait, klinkt ingestudeerd. Twintig veelgestelde vragen met een zwak en een sterk antwoord staan op sollicitatievragen oefenen.

Soms krijg je een vraag die je niet hoeft te beantwoorden, met of zonder STAR. De Rijksoverheid schrijft dat een werkgever in een sollicitatie niet mag vragen naar je gezondheid of naar je ziekteverzuim bij een vorige werkgever, en dat je op een vraag naar een kinderwens geen antwoord hoeft te geven. Je kunt rustig zeggen dat je daar niet op ingaat en terugkeren naar het werk.

Zo bereid je je voorvallen voor

Begin bij de vacature en streep de drie eisen aan die het zwaarst wegen. Zoek bij elke eis een moment uit je werk waarop je hem liet zien. Vraagt de vacature iemand die nieuwe collega's inwerkt, dan zoek je de laatste keer dat je dat deed. Heb je nog weinig werkervaring, dan telt een stage, een bijbaan of bestuurswerk bij een vereniging ook.

Schrijf elk voorval op in vier regels, een per deel, en houd het bij trefwoorden. Een uitgeschreven tekst ga je voorlezen, en dat hoort een commissie binnen een zin. Zeg elk voorval daarna een keer hardop en let op hoe lang de situatie duurt. Ben je na twintig seconden nog niet bij wat je deed, schrap dan een zin uit de aanloop.

Bedenk ten slotte op welke vragen elk voorval past. De drie weken zonder tweede planner uit het voorbeeld hierboven beantwoorden de vraag naar tijdsdruk, en net zo goed die naar plannen, naar klantcontact of naar iets wat je zelf verbeterde. Met drie voorvallen dek je zo het grootste deel van een gesprek.

Vijf fouten die een STAR-antwoord zwak maken

• De aanloop is te lang. De situatie krijgt een minuut en de actie een zin. Draai het om.
• Overal staat "we". De commissie neemt jou aan en niet je team. Zeg wat jouw aandeel was.
• Het slot ontbreekt. Je stopt na de actie, en de commissie moet vragen of het werkte.
• Het voorval is verzonnen of opgepoetst. Bij de tweede doorvraag klopt het niet meer, en daarna gelooft niemand de rest.
• Het voorval past niet bij de vraag. Een klein voorval dat de vraag beantwoordt, is meer waard dan een groot voorval over iets anders.

Oefenen met voorvallen

Een volgorde onthouden is makkelijk. Hem toepassen terwijl drie mensen je aankijken, is iets anders, en dat leer je door te doen. In de gratis sollicitatietest van Skillido speel je vijf korte rondes, van de vacature tot het aanbod. De training Solliciteren heeft een heel onderdeel over het gesprek, met opgaven waarin je een antwoord in delen legt, van een we-zin een ik-zin maakt en aanwijst welk deel ontbreekt. Wil je eerst weten welke kwaliteiten je in je voorvallen kunt laten zien, lees dan je kwaliteiten noemen in een sollicitatie.