Autoritair, democratisch, laissez-faire: de indeling van Lewin

Wie een training leidinggeven volgt of een boek over leiderschap openslaat, komt ze bijna altijd tegen: autoritair, democratisch en laissez-faire. Drie woorden, drie manieren om een groep te leiden. Ze klinken als iets wat iemand ooit heeft bedacht om het overzichtelijk te maken. Ze komen uit een experiment met kinderen in de jaren dertig.

Het onderzoek uit 1939

Kurt Lewin was een Duitse psycholoog die in de jaren dertig naar de Verenigde Staten vertrok. Aan de Iowa Child Welfare Research Station werkte hij met Ronald Lippitt en Ralph White. In 1939 schreven ze samen een artikel in de Journal of Social Psychology, met een lange titel: 'Patterns of aggressive behavior in experimentally created social climates'. Je vindt het via het DOI van de uitgever.

De opzet was eenvoudig te volgen. Ze richtten clubs op van tienjarige jongens, die na schooltijd samen aan knutselwerk zaten. Elke club kreeg een volwassen leider. Die leider speelde een van drie stijlen, en na een tijd wisselden de clubs van leider en stijl. Zo kon dezelfde groep kinderen onder verschillende stijlen bekeken worden.

De titel zegt waar de onderzoekers vooral naar keken: agressief gedrag in de groep, en hoe de sfeer in een club meeveranderde met de manier waarop de volwassene leidde. Het ging hen dus om het klimaat in een groep, en minder om de leider als persoon.

De drie stijlen

Bij de autoritaire stijl bepaalde de leider wat er gebeurde en hoe. Hij verdeelde het werk en zei wie met wie samenwerkte. Bij de democratische stijl praatte de groep mee over wat er ging gebeuren, en dacht de leider mee en gaf hij raad. Bij laissez-faire was de leider er wel, maar liet hij de groep grotendeels zelf begaan.

Het woord laissez-faire is Frans en betekent zoiets als "laat maar doen". In het dagelijks gebruik klinkt het vaak als een verwijt, alsof iemand niets doet. In het onderzoek was het een stijl die de volwassene bewust speelde.

Wat het onderzoek niet laat zien

Het is verleidelijk om van de drie stijlen een rangorde te maken. Daar is het onderzoek te smal voor. Het ging over een paar clubs kinderen, in de Verenigde Staten van ruim tachtig jaar geleden, met volwassenen die een stijl speelden. Een teamleider op een afdeling met volwassen collega's, een deadline en een eigen geschiedenis is een andere situatie.

Ook het idee dat iemand één stijl heeft, komt niet uit het onderzoek. De leiders wisselden juist van stijl, en dat was de bedoeling: zo konden de onderzoekers zien wat de stijl deed met dezelfde groep. Dat de namen later als etiket op mensen zijn gaan werken, is iets van daarna.

Wat je er vandaag mee kunt

De indeling is bruikbaar als taal. Wie zegt "hier was ik te autoritair", weet meestal wat hij bedoelt: ik heb besloten zonder te vragen, en dat paste niet bij dit besluit. Wie merkt dat zijn team op een besluit blijft wachten, kan zich afvragen of hij te veel heeft losgelaten.

Lastiger wordt het als je jezelf in één van de drie moet plaatsen. Je kunt duidelijk zeggen hoe het werk moet en toch elk belangrijk besluit met je team nemen. In het rijtje van Lewin past dat nergens. Daarom kijkt de gratis leiderschapsstijl test naar drie keuzes los van elkaar: sturen of ruimte geven, taak of mens, en zelf of samen beslissen. Veel sturen plus zelf beslissen lijkt dan op autoritair, samen beslissen op democratisch, en veel ruimte met weinig sturing op laissez-faire. In het rapport bij de leiderschapsstijl test staat per as wanneer jouw keuze werkt en wanneer niet.