Mediawijsheid voor volwassenen: oefen met echte situaties
Mediawijsheid is weten hoe media werken, zodat je zelf beslist wat je leest, gelooft en deelt. Voor een volwassene met een nieuwsapp en een tijdlijn komt het neer op een paar vaste handelingen: nagaan wie achter een bericht zit, van wanneer het is, of de kop klopt met de tekst, of cijfers en citaten kloppen met de bron, en of het eigenlijk reclame is.
Oefen met vijf berichten
Bericht 1
In je tijdlijn deelt iemand een artikel van "Platform Parkeerrust" met de kop: "Onderzoek: parkeergarages veiliger dan parkeren op straat". Je kent het platform niet.
Wat doe je eerst?
- A Het hele artikel lezen en kijken of het logisch klinkt.
- B In een nieuw tabblad opzoeken wie achter het platform zit.
- C Kijken hoeveel mensen het artikel al hebben gedeeld.
- D Op de pagina "Over ons" van het platform lezen wie ze zijn.
Bekijk het antwoord
B In een nieuw tabblad opzoeken wie achter het platform zit.. Factcheckers kijken eerst wat anderen over een bron zeggen. Een artikel kan logisch klinken en toch van een partij met een belang komen. "Over ons" schrijft de bron zelf, dus dat is geen controle.
Bericht 2
Op een dinsdag zie je in de nieuwsapp Kortweg een gedeeld bericht: "Brug over de Lindevaart dicht voor alle verkeer". Onder de kop staat in kleine letters "14 maart 2023".
Wat zegt dit?
- A Het bericht is meer dan drie jaar oud; de brug kan allang open zijn.
- B De brug gaat op 14 maart dicht, dus je moet dan omrijden.
- C Dat is de datum van delen; het nieuws zelf is van vandaag.
- D Oud nieuws wordt alleen opnieuw gedeeld als het nog klopt.
Bekijk het antwoord
A Het bericht is meer dan drie jaar oud; de brug kan allang open zijn.. De datum onder de kop is de publicatiedatum. Berichten gaan soms jaren later opnieuw rond. Kijk of er nieuwer nieuws over dezelfde brug is.
Bericht 3
Kop in de Wolderveense Courant: "Bus 12 rijdt niet meer naar Vlietdam". Tekst: "Vanaf maandag rijdt buslijn 12 drie maanden lang niet naar Vlietdam, omdat de Kade wordt opgeknapt. In die tijd rijdt er een pendelbusje vanaf de Markt."
Kies wat de kop weglaat.
- A Dat de bus alleen in het weekend niet naar Vlietdam rijdt.
- B Dat lijn 12 voortaan vaker naar Wolderveen rijdt.
- C Dat de nieuwe dienstregeling pas in mei ingaat.
- D Dat het om drie maanden met een pendelbusje gaat.
Bekijk het antwoord
D Dat het om drie maanden met een pendelbusje gaat.. De wijziging duurt drie maanden en er rijdt een pendelbusje, en dat laat de kop weg. "Niet meer" klinkt als voorgoed. Over het weekend, Wolderveen of een dienstregeling in mei zegt de tekst niets; de wijziging gaat maandag in.
Bericht 4
Kop in Kortweg: "Bibliothecaris Vlietdam: 'We gaan op zondag open'". In het interview met de bibliothecaris staat: "Vanaf 1 november gaan we op zondag open, van twaalf tot vijf uur."
Kies wat er met het citaat in de kop is gebeurd.
- A Het voorwaardelijke deel is uit het citaat weggelaten.
- B Het is verdraaid en mist de openingstijden van zondag.
- C Het is ingekort en houdt wat de bibliothecaris zei.
- D Het is verzonnen: die zin komt in het interview niet voor.
Bekijk het antwoord
C Het is ingekort en houdt wat de bibliothecaris zei.. De kop laat de datum en de tijden weg en houdt de kern: de bibliotheek gaat op zondag open. Dat is samenvatten. Er staat geen "als" in de zin, dus er is geen voorwaarde weggevallen. Verdraaien is het pas als de betekenis verandert, en de woorden uit de kop staan gewoon in het interview.
Bericht 5
In de nieuwsapp Kortweg staat tussen het nieuws het artikel "Zo houd je je huis deze winter warm". Het noemt drie keer de fictieve installateur WarmVliet, met een link naar hun site. Onderaan staat klein: "In samenwerking met WarmVliet".
Wat is dit artikel?
- A Een advertorial: reclame in de vorm van een nieuwsartikel.
- B Een onafhankelijk artikel met een bronvermelding onderaan.
- C Een ingezonden brief van een lezer van de nieuwsapp.
- D Een interview met een deskundige van een bedrijf.
Bekijk het antwoord
A Een advertorial: reclame in de vorm van een nieuwsartikel.. "In samenwerking met" plus een bedrijf dat steeds terugkomt met een link, wijst op betaalde content. Reclame moet als reclame herkenbaar zijn; kleine letters onderaan zijn dat nauwelijks.
Echte situaties, verzonnen berichten
Alle berichten in de oefeningen zijn verzonnen. De situaties zijn wel herkenbaar: een gedeeld bericht over een brug die dicht is, met een datum van jaren geleden. Een kop die voorgoed klinkt, boven een tekst over drie maanden. Een artikel over je huis warm houden dat steeds dezelfde installateur noemt. Omdat de nieuwsapps, plaatsen en mensen niet bestaan, gaat het niet over wie er gelijk heeft, en zie je alleen wat er met de bron, de datum of de kop gebeurt.
Vijf reflexen en wat je dan nagaat
Iedereen beoordeelt een bericht weleens in een paar seconden. Deze vijf reflexen komen in de training steeds terug als fout antwoord. Ze zeggen iets, alleen niet waar het bericht vandaan komt.
- Het klinkt logisch. Dat zegt: dat de schrijver goed kan schrijven. Ga na: wie de bron is en wat andere sites over die bron zeggen.
- Het is vaak gedeeld. Dat zegt: dat veel mensen het zagen. Ga na: wie het als eerste plaatste, en wanneer.
- Er staat een foto bij. Dat zegt: dat er ooit ergens zoiets gebeurde. Ga na: waar en wanneer de foto voor het eerst verscheen.
- Het staat op hun eigen site. Dat zegt: wat de bron over zichzelf vertelt. Ga na: wat anderen over de bron zeggen, en wie haar betaalt.
- Het staat tussen het nieuws. Dat zegt: waar het bericht in de app staat. Ga na: of er een label als advertentie, in samenwerking met of #ad bij staat, ook klein onderaan.
De lijst is door de redactie samengesteld uit de foute antwoorden van de 120 opgaven. Het is geen meting van hoe vaak mensen zo kiezen.
Waarom ook volwassenen
Volgens Netwerk Mediawijsheid is het netwerk in 2008 als programma opgericht op initiatief van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het richt zich op jongeren, volwassenen en mensen in een kwetsbare positie, en schrijft over volwassenen: 'Elke volwassene in Nederland is mediawijs, of is bezig om dat te worden.' Wie zijn nieuws uit een app haalt, krijgt berichten van bronnen die hij niet kent, op een moment dat hij snel verder wil. Daar oefen je hier op.
Verder oefenen
In de gratis test krijg je vijftien andere berichten, drie per onderdeel, zonder account. Vijf vragen om nepnieuws te herkennen, met vijf andere oefenvragen, staan op Nepnieuws herkennen. Hoe je reclame in je nieuwsapp en tijdlijn herkent, lees je in Reclame herkennen in je nieuwsapp en tijdlijn. De training van dertig dagen staat op Nieuws en bronnen checken.
Bron
Netwerk Mediawijsheid, Over ons, gelezen op 4 oktober 2026: netwerkmediawijsheid.nl/over-ons.
Veelgestelde vragen
- Is dit voor scholieren?
- Nee. Op school is mediawijsheid een thema in de les, en daar is lesmateriaal voor. Deze pagina en de training zijn gemaakt voor volwassenen die hun nieuws uit een app of tijdlijn halen. Voor een account en een aankoop moet je 16 jaar of ouder zijn.
- Zijn de berichten in de oefeningen echt?
- Nee. Alle berichten in de oefeningen zijn verzonnen, net als de nieuwsapps, kranten, plaatsen en personen erin. Ze werken wel zoals echte berichten: een oude datum, een kop die overdrijft, een citaat met een weggelaten deel, een advertentie tussen het nieuws.
- Wat kost de training?
- De test is gratis en vraagt geen account. Daarna kun je de training van dertig dagen kopen voor €29 eenmalig, maar dat hoeft niet.