
Ad hominem: wat het is, drie voorbeelden en het verschil met de stroman
Een ad hominem is een drogreden waarbij iemand de spreker aanvalt in plaats van zijn argument: zijn karakter, zijn belang of iets wat hij zelf ooit deed. Ad hominem is Latijn voor naar de persoon; in het Nederlands heet het ook op de persoon spelen. Je herkent hem doordat de reactie iets zegt over wie het voorstel doet en niets over het voorstel zelf.
Bijgewerkt op door De redactie van Skillido
Een ad hominem werkt omdat hij als antwoord voelt. Er wordt iets teruggezegd, vaak iets wat de lezers herkennen, en het gesprek gaat verder. Pas als je terugkijkt naar het eerste bericht, zie je dat niemand op het voorstel is ingegaan.
Drie voorbeelden
De drie gesprekken hieronder zijn verzonnen. Elk laat een andere vorm zien: een aanval op het karakter, op het belang van de spreker en op wat hij zelf deed.
Aanval op het karakter
- Esther: "Kunnen de containers voortaan achter het hek staan? Dan waaien de deksels niet meer open."
- Joop: "Daar heb je de zeurpiet van nummer 8 weer."
Joop zegt iets over Esther en niets over de containers. Of de deksels achter het hek dicht blijven, weet de groep na zijn bericht nog steeds niet.
Aanval op het belang
- Fatima: "Ik stel voor dat de tennisbanen op zaterdag ook voor niet-leden open gaan, voor tien euro per uur."
- Gerard: "Jij geeft toevallig tennisles, dus jij verdient daar zelf aan."
Misschien klopt het dat Fatima er baat bij heeft. Dat is een reden om haar voorstel extra goed na te rekenen, en het zegt nog niet of tien euro per uur de club iets oplevert.
Jij ook (tu quoque)
- Daan: "Zullen we afspreken dat iedereen zijn fiets in de stalling zet en niet voor de deur?"
- Ilse: "Zegt degene wiens fiets er vorige week drie dagen voor de deur stond."
Daan doet het zelf niet altijd goed, en toch kan zijn afspraak verstandig zijn. Wat iemand zelf deed, bepaalt niet of zijn voorstel klopt.
Het verschil met de stroman
Ad hominem en stroman worden vaak door elkaar gehaald, omdat bij beide het echte voorstel onbesproken blijft. Een stroman maakt van het voorstel iets anders, groter of vreemder, en valt die versie aan. Een ad hominem laat het voorstel zoals het is en richt zich op wie het doet. Ze komen ook samen voor: "Jij wilt natuurlijk dat niemand meer mag fietsen, jij hebt niet eens een fiets." Daar zit eerst een vervorming en daarna een opmerking over de persoon. Hoe je een vervormd standpunt rechtzet, staat in Stroman: wat is het en hoe reageer je erop?
Zo reageer je erop
Wie zelf wordt aangevallen, wil zich meestal verdedigen. Dat brengt het gesprek nog verder van het voorstel af. Wat beter werkt, is kort terug naar de inhoud: "Dat kan, en mijn vraag blijft of de containers achter het hek kunnen." Gaat het om een belang, noem het dan zelf en vraag de ander het voorstel na te rekenen. Daarmee haal je de angel eruit, want het belang ligt dan op tafel en de vraag ook.
Oefenen met drogredenen
Op Drogredenen herkennen staat de ad hominem onder de naam op de persoon spelen, naast vijf andere drogredenen, met tien gesprekken om zelf te oefenen. In de gratis test kritisch denken speel je vijf korte rondes, en in de training Kritisch denken is op de persoon spelen vier keer het goede antwoord, telkens naast de drogredenen die er het meest op lijken.
Over dit artikel
De definitie en de voorbeelden zijn door de redactie in eigen woorden opgeschreven. Alle gesprekken en namen zijn verzonnen. Er staat geen bewering in over onderzoek of over een instantie, en daarom geen bronnenlijst. Klopt er iets niet, mail dan naar hallo@skillido.com.