Verzonken kosten: waarom stoppen zo moeilijk is
Verzonken kosten zijn geld of tijd die je al hebt uitgegeven en niet terugkrijgt, welke keuze je nu ook maakt. Omdat ze bij elke keuze gelijk zijn, maken ze voor je beslissing geen verschil: alleen wat elke keuze vanaf nu kost en oplevert, telt. Stoppen voelt toch moeilijk, omdat het lijkt alsof je het eerdere geld weggooit, terwijl dat al weg was.
Bijgewerkt op door De redactie van Skillido
Je bent op bladzijde 340 van een roman van 600 bladzijden. Na de eerste hoofdstukken hoopte je dat het beter zou worden, en dat is het niet. Toch lees je door, want je hebt er al acht avonden in zitten en het zou zonde zijn om nu te stoppen. Wie zo denkt, laat de tijd die al voorbij is beslissen over de tijd die nog komt.
Die acht avonden heten verzonken kosten. Ze zijn uitgegeven, en ze komen niet terug als je doorleest en ook niet als je stopt. Juist daarom horen ze niet mee te tellen. Een bedrag dat bij elke keuze hetzelfde is, kan geen verschil maken tussen die keuzes.
Wat wel en niet meetelt
De rekensom is eenvoudig zodra je hem opschrijft. Zet links wat al weg is en rechts wat elke keuze vanaf nu kost en oplevert. Het linkerdeel is bij doorgaan en bij stoppen precies hetzelfde. Wat overblijft om te vergelijken, staat rechts. In de tabel hieronder staat dat voor vier situaties die je zo zou kunnen tegenkomen.
| Situatie | Al weg, telt niet mee | Vanaf nu, telt wel mee |
|---|---|---|
| Een roman van 600 bladzijden waar je niets aan vindt | De acht avonden die je al las. | Nog een avond of zes verder lezen, tegenover zes avonden met iets wat je wel leuk vindt. |
| Een cursus van tien avonden, na drie avonden tegenvallend | De € 60 cursusgeld en de drie avonden. | Zeven dinsdagavonden, tegenover wat je die avonden anders zou doen. |
| Een oude auto die dit jaar al € 1.200 aan reparaties kostte | De € 1.200 van dit jaar. | De nieuwe reparatie van € 900 en wat de auto daarna nog meegaat, tegenover een andere auto. |
| Een buurtfeest waarvoor € 50 aanbetaling op een zaal ging, terwijl het park gratis kan | De € 50 aanbetaling, die niet terugkomt. | De resterende € 250 zaalhuur, tegenover een feest in het park met een regenplan. |
De situaties en bedragen zijn door de redactie verzonnen. De tabel laat de rekensom zien en is geen meting.
Bij de auto zie je hoe het misgaat. "Er is dit jaar al € 1.200 in gegaan, dan moet die € 900 er ook nog bij" klinkt als zuinigheid. Voor de keuze maakt die € 1.200 niets uit. De vraag is of € 900 plus wat er daarna nog kapot kan gaan meer of minder is dan wat een andere auto kost. Het antwoord kan best repareren zijn, maar dan om die reden.
Waarom stoppen toch zo moeilijk voelt
Wie de rekensom snapt, voelt nog steeds de neiging om door te gaan. Daar zijn een paar verklaringen voor, die je bij jezelf kunt herkennen.
Stoppen voelt als toegeven dat de eerste keuze verkeerd was. Zolang je doorgaat, kan het nog goed komen en hoef je niets toe te geven. De uitgave is ook zichtbaar: het bedrag staat op je rekening, de uren weet je nog. Wat je mist door door te gaan, zie je nergens. De avonden waarop je iets anders had kunnen doen, staan op geen enkel overzicht.
In een groep komt daar iets bij. Een bestuur dat € 2.000 uitgaf aan een plan, moet bij stoppen aan de leden uitleggen waar dat geld is gebleven. Doorgaan lijkt dan de veiligste weg, terwijl het geld bij geen van beide keuzes terugkomt. En dan is er de stem die zegt dat je niets weggooit. Die stem heeft vaak gelijk, alleen niet over geld dat al uitgegeven is.
Wanneer doorgaan wel verstandig is
Verzonken kosten negeren betekent niet dat je altijd moet stoppen. Soms is wat er nog komt de moeite waard. Bij een cursus zitten de praktijkavonden waarvoor je je opgaf misschien juist aan het eind. Een roman kan na een traag middendeel een slot hebben waarvoor je hem begon. Dan kies je doorgaan om wat er komt, en dat is een prima reden.
Ook de kosten van stoppen zelf tellen mee, zolang ze nog moeten komen. Een opzegboete, een tweede aanbetaling op een andere zaal of iemand die je teleurstelt als je afhaakt zijn toekomstige kosten. Die horen rechts in de rekensom. Alleen wat al betaald is, gaat eruit.
Een vaste rekensom
Bij een beslissing waarin al veel geld of tijd zit, helpen vier stappen.
- Schrijf op wat al weg is: het bedrag, de uren, de aanbetaling.
- Streep dat door. Het komt bij geen enkele keuze terug.
- Zet per keuze op een rij wat die vanaf nu kost en oplevert, inclusief de kosten van stoppen.
- Kies alsof je vandaag voor het eerst voor deze keuze stond, met wat je nu weet.
In een groepsapp of vergadering werkt de laatste stap als vraag aan iedereen: wat zouden we kiezen als we vandaag zouden beginnen. Dat haalt de discussie weg bij wie vorig jaar welk besluit nam.
Oefenen met verzonken kosten en andere denkfouten
Verzonken kosten is één van vier denkfouten op de pagina Denkfouten: vier manieren waarop je jezelf voor de gek houdt, naast bevestigingsneiging, het ankereffect en beschikbaarheid. Skillido heeft een gratis test kritisch denken met korte situaties waarin je aanwijst welke denkfout iemand maakt. In de training Kritisch denken komt verzonken kosten zes keer als goed antwoord voor, steeds naast de drie andere denkfouten. De uitslag zegt hoe je die dag de situaties las.
Over dit artikel
De definitie, de rekensom en de verklaringen zijn door de redactie in eigen woorden opgeschreven. Alle situaties, namen en bedragen zijn verzonnen. Er staat geen bewering in over onderzoek of over een instantie, en daarom geen bronnenlijst. Klopt er iets niet, mail dan naar hallo@skillido.com.