Drogredenen: zes voorbeelden die je in elke discussie tegenkomt
Een drogreden is een redenering die sterk klinkt terwijl hij het eigenlijke punt ontwijkt of vervormt. Zes bekende zijn de stroman, op de persoon spelen, het hellend vlak, het vals dilemma, het beroep op autoriteit en bandwagon. Hieronder staat elk met een eigen definitie en een voorbeeld uit een buurtapp, en daarna zes gesprekken om zelf te oefenen.
Stroman
Je geeft het standpunt van de ander overdreven of vervormd weer en valt dan die versie aan. Het voorstel dat er echt lag, blijft onbesproken.
Voorbeeld uit de buurtapp
- NoorKunnen we de kantine op zondag om 18.00 uur sluiten in plaats van om 20.00 uur? Na zessen komt er bijna niemand meer.
- BasDus jij wilt dat de vrijwilligers na de wedstrijd met een droge keel naar huis gaan?
Noor stelt voor om op één dag twee uur eerder te sluiten. Bas reageert op iets wat ze niet zei, alsof ze de vrijwilligers niets gunt. Wie dan antwoordt, verdedigt zich tegen de verkeerde versie en praat niet meer over de openingstijd.
Op de persoon spelen
Je valt de spreker aan in plaats van zijn argument: zijn gedrag, zijn karakter of zijn belang. Of het argument klopt, komt dan niet meer aan bod.
Voorbeeld uit de buurtapp
- YvonneDe penningmeester kan de bonnetjes beter in een gedeelde map zetten. Dan kan de kascommissie het hele jaar meekijken.
- RuudZegt iemand die haar eigen contributie twee keer te laat betaalde.
Of een gedeelde map handig is, hangt niet af van wanneer Yvonne betaalt. Ruud zegt iets over haar en niets over de map. Soms is wat iemand over een spreker zegt waar, en dan nog beantwoordt het het voorstel niet.
Hellend vlak
Je stelt zonder bewijs dat een kleine stap tot een keten van gevolgen leidt die eindigt in iets rampzaligs. Elke schakel klinkt aannemelijk, maar niemand laat zien waarom de volgende vanzelf komt.
Voorbeeld uit de buurtapp
- AnoukZullen we de buren van nummer 12 laten weten dat hun hond in de gezamenlijke tuin mag?
- WimAls die hond mag, wil straks iedereen zijn huisdier erin. Dan staat er binnen een jaar een kippenhok en kan niemand er nog zitten.
Van één hond naar een kippenhok en een tuin waar niemand meer zit, en voor geen van die stappen geeft Wim een reden. Een eerste stap kan een volgende makkelijker maken, alleen moet iemand dan uitleggen hoe.
Vals dilemma
Je doet alsof er maar twee mogelijkheden zijn, terwijl er meer zijn. Vaak is de ene keuze onaantrekkelijk gemaakt, zodat de andere vanzelf overblijft.
Voorbeeld uit de buurtapp
- AhmedHet springkussen voor het buurtfeest kost € 250. Zullen we kijken of het goedkoper kan?
- LindaOf we betalen het, of de kinderen hebben de hele middag niks te doen.
Er zijn meer smaken dan dure huur of niets: een kleiner springkussen, een spellenparcours, samen huren met de straat ernaast. Linda laat die weg, waardoor betalen de enige redelijke keuze lijkt.
Beroep op autoriteit
Je noemt iets waar omdat iemand met aanzien het zegt, terwijl die persoon op dit onderwerp geen deskundige is. Het aanzien komt van ergens anders.
Voorbeeld uit de buurtapp
- MarcoMijn tandarts zegt dat kunstgras voor een tennisbaan veel beter is dan gravel. Dan moeten we dat dus nemen.
Een tandarts weet veel van gebitten en over tennisbanen niet meer dan een gemiddeld clublid. Naar iemand verwijzen is op zich prima. Had Marco de baanbouwer aangehaald die al twintig banen aanlegde, dan was het een goede bron geweest.
Bandwagon
Je noemt iets waar of goed omdat veel mensen het vinden of doen. Hoeveel mensen het doen, zegt alleen hoe gewoon het is.
Voorbeeld uit de buurtapp
- SophieOp het schoolplein heeft de helft van de ouders al zo'n bakfiets van € 3.000. Zoveel mensen kunnen het niet mis hebben.
Dat veel ouders er een hebben, zegt iets over wat populair is. Of de fiets het geld waard is voor Sophie, hangt af van haar route, haar kinderen en wat ze anders zou kopen.
| Drogreden | Wat je nagaat |
|---|---|
| Stroman | Ga na of de ander dit echt zei, of dat het groter is gemaakt. |
| Op de persoon spelen | Kijk of de reactie over het voorstel gaat of over wie het doet. |
| Hellend vlak | Zoek per stap de reden dat de volgende vanzelf zou komen. |
| Vals dilemma | Bedenk een derde mogelijkheid; lukt dat, dan waren het er geen twee. |
| Beroep op autoriteit | Vraag je af of deze persoon verstand heeft van juist dit onderwerp. |
| Bandwagon | Haal het aantal mensen weg en kijk welk argument er dan overblijft. |
Oefen zelf: zes gesprekken
Gesprek 1
In de buurtapp van de Vlietstraat gaat het over € 2.000 voor de speeltuin.
- MarloesIk twijfel over de schommel. Misschien is een zandbak handiger voor de kleintjes.
- ThijsEr zijn twee smaken: we kopen de schommel, of het geld gaat terug naar de wijkkas.
Kies de drogreden die Thijs gebruikt.
- A Stroman
- B Vals dilemma
- C Hellend vlak
- D Op de persoon spelen
Bekijk het antwoord
B Vals dilemma. Thijs geeft alleen de keuze tussen de schommel en het geld teruggeven, terwijl Marloes net een derde mogelijkheid noemde. Een vals dilemma doet alsof er maar twee mogelijkheden zijn. Thijs vervormt haar woorden niet (stroman), voorspelt geen reeks gevolgen (hellend vlak) en zegt niets over Marloes als persoon (op de persoon).
Gesprek 2
In de buurtapp van de Lindelaan gaat het over honden in het park.
- LotteIk zou graag zien dat honden in het kleine park aan de lijn gaan. Mijn dochter schrikt als ze op haar af rennen.
- DennisIk snap dat je geen honden wilt, Lotte, maar ze moeten toch ergens kunnen rennen?
Kies de drogreden die Dennis gebruikt.
- A Stroman
- B Op de persoon spelen
- C Vals dilemma
- D Hellend vlak
Bekijk het antwoord
A Stroman. Dennis maakt van honden aan de lijn in het kleine park dat Lotte geen honden wil en dat ze nergens mogen rennen, en reageert op die versie. Dat is een stroman. Hij noemt haar naam zonder haar als persoon aan te vallen (op de persoon), zet geen twee keuzes tegenover elkaar (vals dilemma) en voorspelt geen reeks gevolgen (hellend vlak).
Gesprek 3
In de groepsapp van het dorpshuis gaat het over de plek van de fietsenstalling.
- HannekeDe voorzitter van de bridgeclub vindt dat de fietsenstalling bij de ingang moet. Hij is al dertig jaar voorzitter, dus dan klopt het wel.
Kies de drogreden die Hanneke gebruikt.
- A Vals dilemma
- B Bandwagon
- C Beroep op autoriteit
- D Op de persoon spelen
Bekijk het antwoord
C Beroep op autoriteit. Hanneke vindt dat het klopt omdat de voorzitter van de bridgeclub het zegt, en dertig jaar voorzitter zijn maakt hem geen kenner van fietsenstallingen. Dat is een beroep op autoriteit. Ze biedt geen twee opties aan (vals dilemma), zegt niet dat veel mensen het vinden (bandwagon) en valt niemand aan (op de persoon).
Gesprek 4
In de buurtapp van de Lindelaan gaat het over een verjaardag in de tuin.
- GertMag de muziek zaterdag deze ene keer tot middernacht aan? Mijn vrouw wordt vijftig.
- SaskiaAls we het nu goedvinden, doet volgend weekend iemand anders het ook. Voor je het weet is het elk weekend feest en kan niemand hier nog slapen.
Kies de drogreden die Saskia gebruikt.
- A Bandwagon
- B Hellend vlak
- C Vals dilemma
- D Op de persoon spelen
Bekijk het antwoord
B Hellend vlak. Saskia gaat van één avond muziek tot middernacht naar elk weekend feest en een straat waar niemand meer slaapt, zonder dat iets die stappen onderbouwt. Dat is een hellend vlak. Ze wijst niet naar wat anderen doen (bandwagon), stelt geen keuze uit twee (vals dilemma) en zegt niets over Gert zelf (op de persoon).
Gesprek 5
In de groepsapp van volleybalclub Lindewaard gaat het over een tweedehands busje.
- JoostDit busje van € 6.000 is al door veertig mensen als favoriet bewaard op de site. Zoveel mensen vergissen zich niet, het is vast een goede koop.
Kies de drogreden die Joost gebruikt.
- A Stroman
- B Beroep op autoriteit
- C Op de persoon spelen
- D Bandwagon
Bekijk het antwoord
D Bandwagon. Joost noemt het busje een goede koop omdat veertig mensen het als favoriet bewaarden, en dat is bandwagon. Een getal maakt het niet sterker. Die veertig zijn geen deskundigen die het busje bekeken hebben (beroep op autoriteit). Of het een goede koop is, hangt af van de staat en de prijs. Joost vervormt geen standpunt (stroman) en valt niemand aan (op de persoon).
Gesprek 6
In de groepsapp van volkstuinvereniging Wolderveen gaat het over de huur van een tuin.
- LarsDe huur per tuin kan wat mij betreft gelijk blijven. Volgens het verslag van de penningmeester is er genoeg geld voor dit jaar.
- IngridLogisch dat jij dat zegt, jij hebt de grootste tuin van allemaal.
Kies de drogreden die Ingrid gebruikt.
- A Stroman
- B Bandwagon
- C Beroep op autoriteit
- D Op de persoon spelen
Bekijk het antwoord
D Op de persoon spelen. Ingrid wijst op het eigenbelang van Lars en laat zijn reden, het verslag van de penningmeester, liggen. Dat is op de persoon spelen. Ze vervormt zijn voorstel niet (stroman) en zegt niet dat veel leden er zo over denken (bandwagon). Lars noemt de penningmeester als bron, maar de vraag gaat over Ingrid, en zij beroept zich op niemand (beroep op autoriteit).
Waarom een drogreden toch overtuigt
Een drogreden werkt omdat hij op een echt argument lijkt. Er wordt iets gezegd over het voorstel, over de spreker of over wat anderen vinden, en in een snel gesprek voelt dat als een antwoord. Pas als je nagaat waar het eigenlijk over ging, zie je dat het voorstel zelf niet is besproken.
Ze komen ook voor bij mensen die het goed bedoelen. Wie zich zorgen maakt over de tuin, schetst sneller een hellend vlak. Wie haast heeft, maakt sneller een vals dilemma. Een drogreden aanwijzen zegt daarom iets over de redenering en weinig over de bedoeling.
Zo reageer je erop
Benoemen met de vakterm helpt zelden; in een buurtapp leest "dat is een stroman" als een verwijt. Wat beter werkt, is het gesprek terugbrengen naar het voorstel. Tegenover een stroman herhaal je wat er echt werd voorgesteld. Een vals dilemma breek je open met een derde mogelijkheid. Bij een hellend vlak vraag je naar de reden voor de tweede stap, en wie zich op een autoriteit beroept, vraag je wie hier wel verstand van heeft.
Verder oefenen
In de gratis test krijg je vijftien nieuwe vragen, drie per onderdeel, met onder meer drogredenen, denkfouten en antwoorden van een AI-assistent. In de training komt elke drogreden vier keer als goed antwoord voor in 24 gesprekken, met naast elke naam de drie drogredenen die er het meest op lijken. Hoe je reageert als iemand jouw standpunt vervormt, lees je in Stroman: wat is het en hoe reageer je erop? Over de fouten die je bij jezelf maakt gaat Denkfouten: vier manieren waarop je jezelf voor de gek houdt. De training van dertig dagen staat op Kritisch denken: drogredenen en denkfouten.
Veelgestelde vragen
- Wat is het verschil tussen een drogreden en een denkfout?
- Een drogreden zit in een redenering die iemand hardop geeft, vaak om een ander te overtuigen. Een denkfout gebeurt in je eigen hoofd, zoals blijven hangen aan het eerste bedrag dat je hoort. Vier ervan staan op de pagina over denkfouten.
- Is elke verwijzing naar een deskundige een drogreden?
- Nee. Een monteur over remmen of een baanbouwer over een tennisbaan is een goede bron. Het wordt een drogreden als iemand aanzien heeft op een ander terrein, of als het aanzien het enige argument is.
- Wat kost de training?
- De test is gratis en vraagt geen e-mailadres. Daarna kun je de training van dertig dagen kopen voor €29 eenmalig, maar dat hoeft niet.