Irritatie onder een grap herkennen
Irritatie onder een grap herken je aan wat eromheen gebeurt. Let op drie dingen: of de grap gaat over iets wat vaker gebeurde, met woorden als weer, alweer of voor de derde keer, of hij gaat over iets wat de ander kwijt is, zoals tijd, eer of een plan, en of de toon daarna verandert, met een kort antwoord of stilte. Zie je dat, vraag dan onder vier ogen hoe het zat, in plaats van mee te lachen of het aan te kaarten waar iedereen bij is.
Bijgewerkt op door De redactie van Skillido
In het teamoverleg vraagt de teamleider wie de borrel voor het afscheid van Wilma regelt. Het blijft even stil. Dan zegt Noor lachend: "Nou, dat doe ik dan wel weer, haha." Iedereen lacht mee, de teamleider zegt "top, dank je" en het overleg gaat verder. Na afloop is Noor kortaf bij de koffie, en een week later hoor je dat ze er flink mee zat.
Achteraf was het te horen. Noor regelde de vorige drie afscheidsborrels ook, en "wel weer" zegt dat ze dat weet. Wie alleen op de grap let, hoort een collega die zich vrolijk aanmeldt. Wie ook op de woorden en de voorgeschiedenis let, hoort iemand die geïrriteerd is dat het weer op haar neerkomt, en dat in een grap verpakt omdat de hele groep meeluistert.
Waarom mensen irritatie in een grap stoppen
In een overleg of een groepschat recht voor zijn raap zeggen dat je ergens genoeg van hebt, kost moeite. Het klinkt al snel als klagen, en de rest van de groep moet er dan iets mee. Een grap is veiliger. Hij zegt het wel, zonder dat iemand hoeft te reageren, en je kunt hem altijd terugnemen met "ik zei het als grap". Daar komt bij dat sommige mensen op het werk liever geen gedoe veroorzaken, zeker als ze nieuw zijn of als degene over wie het gaat hoger in de organisatie zit.
Dat maakt zo'n grap makkelijk te missen. De groep lacht, het moment gaat voorbij, en de enige die weet dat het geen grap was, is degene die hem maakte. Komt het nooit ter sprake, dan blijft het bij haar, en de volgende keer krijgt ze de taak weer.
Drie aanwijzingen
Een grap met irritatie eronder ziet er van buiten hetzelfde uit als een gewone grap. Het verschil zit in wat eromheen staat. Let op deze drie dingen.
- Iets gebeurt vaker. Woorden als weer, alweer, ook dit jaar, voor de derde keer of zoals altijd laten zien dat de grap over een reeks gaat en niet over dit ene moment. Een collega die lacht om een lader die weg is, is iets anders dan een collega die lacht om een lader die voor de derde keer deze week weg is.
- De ander is iets kwijt. Tijd, zoals een avond of een weekend. Eer, zoals een compliment dat naar een ander ging. Een plan, zoals een voorstel dat is afgewezen of een vakantie die niet doorgaat. Gaat de grap over zo'n verlies, dan is de kans groot dat er iets onder zit.
- Daarna verandert de toon. Een collega die normaal uitgebreid reageert en na de grap alleen nog "ok" schrijft, of die de rest van de middag niets meer zegt. Een lachje dat net iets te kort is. Die verandering zie je pas als je weet hoe iemand anders doet, en daarom lees je een grap van een collega die je goed kent makkelijker dan die van iemand die net begint.
Eén aanwijzing is nog geen bewijs. Twee of drie samen maken het waarschijnlijk. En ook dan weet je het pas zeker als je het vraagt.
| De grap | Het detail | Waarschijnlijke lezing |
|---|---|---|
| "Ik zet mijn naam er maar vast op, haha." | Hij krijgt de koffiebestelling voor het overleg nu vier weken op rij. | Geïrriteerd dat het steeds bij hem terechtkomt. |
| "Ik neem mijn slaapzak wel mee." | Het is het derde avondoverleg deze maand. | Geïrriteerd over de avonden. |
| "Mooi, dan heb ik eindelijk een vrije zaterdag." | Ze vroeg vorige week zelf of iemand haar zaterdagdienst wilde ruilen. | Blij. De grap is gewoon een grap. |
| "Volgende keer zet ik mijn naam er in koeienletters op." | Haar collega kreeg het compliment voor het plan dat zij schreef. | Geïrriteerd, en misschien gekwetst, dat haar werk onder een andere naam ging. |
| "Daar ging mijn lunchpauze, haha." | Hij bood zelf aan de klant even te bellen, en de klant was erg blij. | Tevreden. Hij koos er zelf voor. |
| "Zal ik de dozen ook alvast inladen?" | Hij heeft als enige een auto en brengt na elke teamdag de spullen terug naar kantoor. | Geïrriteerd dat het rijden altijd bij hem ligt. |
| "Dat wordt een feestje, die cijfers." | Ze werkt graag met getallen en vroeg zelf om het kwartaaloverzicht. | Zin in. Ze meent het half als grap en half echt. |
| "Ach, wie heeft er nou een weekend nodig." | De deadline is net naar maandag gehaald, en ze vertelde vrijdag dat ze naar een bruiloft gaat. | Teleurgesteld en geïrriteerd. Het weekend dat ze kwijt is, is haar bruiloft. |
De grapjes zijn door de redactie voor dit artikel geschreven. Drie van de acht zijn met opzet gewoon een grap. De tabel zegt niet hoe vaak mensen hun irritatie zo verpakken.
Wanneer een grap gewoon een grap is
Wie net heeft geleerd op irritatie te letten, hoort haar daarna overal. Dat is net zo goed een verkeerde lezing. Een collega die zelf aanbood zijn lunchpauze aan een klant te besteden en daarna grapt dat zijn pauze weg is, is meestal gewoon tevreden. Een collega die een compliment krijgt en zegt "stop, ik word er verlegen van", is waarschijnlijk blij. Het verschil met de voorbeelden hierboven is dat de ander er zelf voor koos, en dat het goed afliep.
Ook de gewone stijl van iemand telt. Sommige mensen maken over alles een grap, ook over dingen waar ze blij mee zijn. Bij hen zegt een grapje weinig, en let je vooral op een verandering: een grap die ineens uitblijft, of een stilte waar normaal een reactie komt.
Niet alles gaat over jou, en soms wel
Een tweede valkuil is alles op jezelf betrekken. Een collega die grapt dat hij weer de koffie haalt, is misschien geïrriteerd over hoe het team de taken verdeelt, en niet over jou. Wie dan meteen gaat uitleggen waarom hij zelf zo weinig koffie haalt, maakt van de grap een verwijt dat er niet was.
Soms gaat het wel over jou. Je verschoof vanochtend zijn presentatie zonder het te vragen, en nu grapt hij dat hij zijn agenda maar aan jou overlaat. Dan helpt het weinig om het weg te redeneren met "hij heeft het gewoon druk". Zoek dus eerst wat er net is gebeurd, ook wat jij deed, en kies dan pas je lezing.
Wat je doet als je het merkt
Je hoeft niet meteen te reageren. In de meeste gevallen is het beter van niet, want in een groep zet je de ander daarmee te kijk: iedereen hoort dan dat haar grap geen grap was, en dat wilde ze juist voorkomen. Kies een rustig moment onder vier ogen. Zeg wat je zag en laat ruimte. Bijvoorbeeld: "Je zei dat je de borrel wel weer regelt. Het is de vierde keer, hè. Zit dat je dwars?" De ander kan dan ja zeggen, of lachen en het laten rusten.
Kun je zelf iets veranderen, doe dat dan. Wie het rooster of de overleggen plant en hoort dat iemand grapt over de derde avond deze maand, kan de volgende overdag plannen en dat gewoon zeggen. Dan is de irritatie gehoord zonder dat iemand hem hardop hoefde te maken.
Wat je beter niet doet
Vier reacties komen vaak voor en helpen zelden. Meelachen en doorgaan laat de irritatie liggen. In de groep zeggen "je bent geïrriteerd, hè" zet de ander te kijk. De maker van een andere grap aanspreken waar iedereen bij is, maakt van één opmerking een openbare zaak. En er na afloop bij de koffie met anderen over praten, maakt er een roddel van, terwijl degene om wie het gaat er niets van hoort.
Oefenen met korte berichten en grapjes
Skillido heeft een gratis test emoties lezen met vijftien situaties uit het werk. In de training Emoties lezen en reageren heeft het onderdeel Wat voelt de ander 24 situaties met een kort bericht, een grap of een stilte, en na elk antwoord lees je welk detail de lezing beslist. Je krijgt daar een situatiescore en geen getal voor emotionele intelligentie.