Leestekens: komma, puntkomma, dubbele punt en apostrof
Een komma zet je tussen twee persoonsvormen en om een bijzin midden in de zin. Een puntkomma staat tussen twee zinnen die bij elkaar horen, en daarna volgt een kleine letter. Een dubbele punt kondigt een citaat, opsomming of verklaring aan. Een apostrof voor de s schrijf je na een lange klinker van één letter en bij afkortingen die je letter voor letter uitspreekt: auto's, pdf's.
Drie opgaven uit werkdocumenten
Opgave 1
Uitnodiging voor de training: Wie zich vóór vrijdag bij Esra [1] krijgt een plek in de sessie over open plek 2meervoud van dilemma op de werkvloer.
Kies wat er op plek 1 en plek 2 hoort.
- A aanmeldt / dilemmas
- B aanmeldt / dilemma's
- C aanmeldt, / dilemmas
- D aanmeldt, / dilemma's
Bekijk het antwoord
D aanmeldt, / dilemma's. Tussen aanmeldt en krijgt komt een komma: het zijn twee persoonsvormen, en de komma laat zien waar de bijzin ophoudt en de hoofdzin begint. Dilemma eindigt op een lange a van één letter, dus dilemma's. Zonder komma loopt de bijzin ongemerkt door in de hoofdzin.
Opgave 2
Agenda voor dinsdag: We bespreken drie [1] de begroting, de planning en de nieuwe open plek 2meervoud van accu voor de heftrucks.
Kies wat er op plek 1 en plek 2 hoort.
- A punten: / accus
- B punten: / accu's
- C punten; / accu's
- D punten; / accus
Bekijk het antwoord
B punten: / accu's. Na we bespreken drie punten volgt een opsomming, en die kondig je aan met een dubbele punt. Accu eindigt op een lange u van één letter, dus accu's. Een puntkomma hoort tussen twee zinnen, en de begroting, de planning en de accu's vormen samen geen zin.
Opgave 3
Teamupdate: De verhuizing naar Lindewaard is [1] toch staat open plek 2Romy + s werkplek nog een week in Vlietdam.
Kies wat er op plek 1 en plek 2 hoort.
- A rond; / Romy's
- B rond: / Romy's
- C rond; / Romys
- D rond: / Romys
Bekijk het antwoord
A rond; / Romy's. Na rond begint een tweede zin die er nauw mee samenhangt, en daar hoort een puntkomma. Toch kondigt een tegenstelling aan en geen verklaring, dus een dubbele punt past niet. Romy eindigt op een y die je als ie uitspreekt, een lange klinker van één letter, dus Romy's.
Bron: Hoofdletter na puntkomma
De komma
Staan er twee persoonsvormen vlak na elkaar die bij verschillende zinnen horen, dan zet je er een komma tussen. Wie zich vóór vrijdag aanmeldt, krijgt een plek. Taaladvies.net zegt op Komma tussen twee werkwoordsvormen dat er 'in het algemeen' een komma komt, en dat hij alleen in heel korte zinnen weg kan blijven, zoals in wat je zegt ben je zelf.
Een bijzin midden in de hoofdzin krijgt aan beide kanten een komma. De offerte kwam, omdat de leverancier ziek was, een week later. Voor dat is een komma juist bijna nooit nodig. Op Komma tussen hoofdzin en bijzin staat 'Voor het voegwoord dat is de komma vrijwel altijd overbodig.' Bij omdat, doordat en als is hij vaak wel gewenst, behalve na een korte hoofdzin.
De puntkomma
Een puntkomma staat tussen twee zinnen die nauw bij elkaar horen. Hij weegt zwaarder dan een komma en lichter dan een punt, en er volgt geen hoofdletter op. Het overleg is verplaatst naar dinsdag; de agenda blijft gelijk. De regel staat op Hoofdletter na puntkomma: 'Een puntkomma wordt geplaatst tussen twee zinnen.' Voor een rijtje losse woorden is hij dus niet bedoeld; daar hoort een dubbele punt.
De dubbele punt
Een dubbele punt kondigt iets aan. Taaladvies.net noemt op Hoofdletter na dubbele punt drie soorten: 'Na een dubbele punt volgt doorgaans een citaat, een opsomming of een verklaring.' Na een verklaring en na een opsomming van losse woorden schrijf je verder met een kleine letter. Een hoofdletter komt er alleen bij een citaat, bij een opsomming van hele zinnen of bij een eigennaam. Wanneer een woord verder een hoofdletter krijgt, staat in Hoofdletters: wanneer wel en wanneer niet.
De apostrof
Bij de apostrof gaat het om één vraag: lees je het woord nog goed als de s er direct aan vast staat? In autos lees je de o kort, dus schrijf je auto's. In pauzes verandert er niets, dus komt er geen apostrof. Taaladvies.net schrijft op Queries / query's dat een woord 'dat eindigt op een lange klinker die we met één letterteken en zonder accent schrijven, krijgt een apostrof vóór de meervouds-s.' Dezelfde regel geldt voor de bezits-s achter een naam: Eva's auto, maar Pieters kast. Na een toonloze e, zoals in pauze en lasagne, komt de s er volgens Salto mortale's / salto mortales direct aan.
Afkortingen hebben een eigen regel. Spreek je ze letter voor letter uit, zoals pc en tv, dan krijgt het meervoud een apostrof: pc's, tv's. Spreek je ze uit als één woord, zoals radar en laser, dan gedragen ze zich als een gewoon woord: radars. Beide regels staan op Cd-rom's / cd-roms. Eindigt een naam op een sisklank, dan zet je alleen een apostrof, zonder s: Agnes' mailtje. Zo staat het op James Joyce's boek / James Joyce' boek.
| Het woord eindigt op | Apostrof | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Lange klinker, één letter, geen accent | Ja | alibi's, ski's, Eva's |
| Engels woord op -y, uitgesproken als ie | Ja | baby's, hobby's |
| Initiaalwoord, letter voor letter uitgesproken | Ja | pc's, tv's, wc's |
| Weggelaten letters | Ja | m'n, d'r, 's middags |
| Sisklank | Alleen de apostrof, geen s | Agnes', Thijs' |
| Toonloze e | Nee | pauzes, lasagnes, Ilses |
| Medeklinker | Nee | Pieters, Sanders |
| Klinker van meer letters of met accent | Nee | plateaus, Maries, coupés |
| Letterwoord, als één woord uitgesproken | Nee | radars, lasers |
Samengesteld door de redactie uit de pagina's van Taaladvies.net onderaan. De bezits-s volgt dezelfde regels als de meervouds-s, zie Bordeaux' / Bordeaux's / Bordeauxs buitenwijken.
Hoe de opgaven gebouwd zijn
In het onderdeel leestekens van de training staat bij een apostrofvraag tussen haakjes welk woord erin moet, zoals meervoud van auto. Bij een komma, puntkomma of dubbele punt staat het woord voor het leesteken in het antwoord, met of zonder teken erachter, zodat je het teken in de zin ziet staan. De apostrof is in de 24 opgaven ongeveer even vaak fout als goed. Wie overal een apostrof zet, of nergens, komt dus niet ver.
Verder oefenen
In de gratis test krijg je per onderdeel drie opgaven, zonder account. Naast leestekens gaan die over hun en hen, hoofdletters, aaneen of los en woorden die vaak misgaan. Wat er in de training van dertig dagen zit, lees je bij Spelling en leestekens. Voor d, t of dt is er een aparte test op werkwoordspelling oefenen, en de andere tests over taal staan onder Taal en lezen.
Bronnen
- Taaladvies.net, Komma tussen twee werkwoordsvormen
- Taaladvies.net, Komma tussen hoofdzin en bijzin bij onderschikkende voegwoorden
- Taaladvies.net, Hoofdletter na puntkomma
- Taaladvies.net, Hoofdletter na dubbele punt
- Taaladvies.net, Queries / query's
- Taaladvies.net, Salto mortale's / salto mortales
- Taaladvies.net, Cd-rom's / cd-roms
- Taaladvies.net, James Joyce's boek / James Joyce' boek
- Taaladvies.net, Bordeaux' / Bordeaux's / Bordeauxs buitenwijken
Veelgestelde vragen
- Komt er een hoofdletter na een dubbele punt?
- Meestal niet. Na een verklaring of een opsomming van losse woorden schrijf je een kleine letter. Een hoofdletter komt er alleen bij een citaat, bij een opsomming van volledige zinnen of als het eerste woord een eigennaam is.
- Is het auto's of autos?
- Auto's. Auto eindigt op een lange klinker die je met één letter schrijft. Zonder apostrof lees je de o kort, en daarom komt er een apostrof voor de meervouds-s. Hetzelfde geldt voor alibi's, ski's en paraplu's.
- Wat kost het om verder te oefenen?
- De test is gratis en vraagt geen e-mailadres. Daarna kun je de training van dertig dagen kopen voor €29 eenmalig, maar dat hoeft niet.