Hoofdletters: wanneer wel en wanneer niet

Een uitnodiging die je deze week zomaar kunt krijgen: Op Woensdag 14 Januari komt onze nieuwe Teamleider kennismaken. Er staan drie hoofdletters in die er niet horen. In het Engels krijgen dagen, maanden en functietitels vaak wel een hoofdletter, en wie veel Engelse mail leest, neemt dat ongemerkt mee. In het Nederlands is het woensdag 14 januari en de teamleider.

Hieronder staat eerst het ene onderscheid waar bijna elke regel op terug te voeren is, en daarna de gevallen waar het in werkmails het vaakst misgaat: dagen en maanden, functies, vakken, plaatsen en windstreken, feestdagen en de letter na een dubbele punt. Alle regels komen van Taaladvies.net, met een link bij elke regel.

Naam of soortnaam

Een hoofdletter is voor een eigennaam: de naam van één bepaalde persoon, plaats, streek, taal of gebeurtenis. Zeeland is er maar één, dus Zeeland krijgt een hoofdletter. Een soortnaam noemt iets waarvan er meer zijn. Er zijn veel woensdagen en veel teamleiders, en daarom blijven die woorden klein.

Taaladvies.net gebruikt dat onderscheid bij bijna elke vraag over hoofdletters. Over functies staat er op Hoofdletters / kleine letters in functieaanduidingen: 'Functieaanduidingen zijn geen eigennamen, maar soortaanduidingen; daarom zijn er geen hoofdletters nodig.' Twijfel je bij een woord dat hieronder niet staat, ga dan na of het de naam van één ding is of een woord voor een soort.

Dagen, maanden en seizoenen: klein

Namen van dagen en maanden schrijf je met een kleine letter, ook in een datum. Op Datumnotatie staat het zo: 'De dag wordt als cijfer genoteerd, de naam van de maand wordt met kleine letters voluit geschreven en het jaartal bestaat uit vier cijfers.' De voorkeursvorm in lopende tekst is dus 14 januari 2027.

De reden staat op Februaristaking, Oktoberrevolutie: 'Woorden waarmee we een historische periode benoemen of waarmee we de tijd indelen krijgen een kleine letter.' Taaladvies noemt als voorbeelden eeuw, maand, vrijdag en zomer. De naam van één historische gebeurtenis krijgt wel een hoofdletter, zoals de Februaristaking. Daar hoort de maand bij de naam, en is het geen datum meer.

Functies en titels: klein, ook voor een naam

Directeur, teamleider, wethouder en accountmanager zijn soortnamen, en dat blijven ze als er een naam achter staat. Taaladvies.net geeft de voorbeelden professor Geens en minister Anciaux, en schrijft erbij: 'Ook Engelse functieaanduidingen worden met kleine letters geschreven: manager, consultant, salesmanager, executive.'

Er zijn twee uitzonderingen op dezelfde pagina. In een aanspreking met bijzonder respect kan een functie een hoofdletter krijgen, zoals in de aanhef Aan Hare Majesteit de Koningin. En schrijft je organisatie de naam van een afdeling met een hoofdletter, dan houdt die naam zijn hoofdletter in een functie: hoofd Personeelszaken, manager Operations. De functie zelf, hoofd of manager, blijft klein.

Titels en graden gaan net zo. Volgens Bachelor, master zijn bachelor, master, doctor en ingenieur altijd klein: 'Academische titels en graden worden altijd met een kleine letter geschreven'.

Vakken en studies: klein, talen groot

Wie in een profiel of vacature over een vakgebied schrijft, schrijft klein: ervaring in logistiek, ze studeerde economie. Taaladvies.net zegt op Studierichting Toegepaste Taalwetenschap: 'Er wordt geen hoofdletter geschreven wanneer in algemene bewoordingen over een studierichting, opleidingsonderdeel, vakgebied of specialisme wordt gesproken of ernaar verwezen wordt.'

Dezelfde pagina noemt twee gevallen met een hoofdletter. De officiële naam van één opleiding is een eigennaam, zoals de bachelor Informatica aan een bepaalde universiteit. En een taalnaam houdt altijd zijn hoofdletter: Duits, Pools, Turks. Dat geldt ook voor afleidingen. Op Franstalig staat 'Afleidingen en samenstellingen met aardrijkskundige namen krijgen een hoofdletter.' Nederlandstalig en Duitstalig schrijf je dus met een hoofdletter.

Plaatsen, streken en windstreken

Een aardrijkskundige naam krijgt een hoofdletter, en bij een samengestelde naam krijgt elk deel er een. Op zuidwest-Den Haag / Zuidwest-Den Haag staat 'Aardrijkskundige namen krijgen altijd een hoofdletter: New York, Frankrijk, Amsterdam, de Sahara, de Rijn enzovoort.' Als voorbeelden van samengestelde namen noemt dezelfde pagina Midden-België, Latijns-Amerika en Centraal-Europa. Ook het deel na het streepje krijgt dus een hoofdletter.

Een windstreek als richting is klein: het kantoor ligt in het oosten van de stad. Bedoel je een gebied, dan krijgt hij een hoofdletter, zoals in het rijke Westen. Een afleiding blijft klein, ook als het grondwoord groot is. Taaladvies.net zegt op Noorden (in het noorden van het taalgebied): 'Afgeleide vormen van windstreken schrijven we altijd met een kleine letter, ook als die vorm afgeleid is van een windstreek die we als aardrijkskundige naam beschouwen.' Het is dus oosterse keuken en westerse klanten.

Feestdagen: de officiële naam groot

Bij feestdagen beslist of het de officiële naam is. Op Kerstmis, Valentijnsdag / kerst, valentijn staat 'Kerst en valentijn zijn niet-officiële namen van feestdagen. Dergelijke namen schrijven we met een kleine letter.' Kerstmis, Hemelvaartsdag en Moederdag krijgen een hoofdletter, kerst, dierendag en oudejaarsavond niet. Samenstellingen zijn altijd klein: paasei, chanoekafeest. In een mail over de openingstijden staat dus met Kerstmis dicht, en op tweede kerstdag ook.

Weet je niet of het de officiële naam is, dan verwijst dezelfde pagina naar de Woordenlijst of een verklarend woordenboek.

Na een dubbele punt en een puntkomma

Na een dubbele punt loopt de zin meestal gewoon door, met een kleine letter. Op Hoofdletter na dubbele punt staan de drie gevallen waarin dat anders is: 'Een citaat na een dubbele punt begint altijd met een hoofdletter.' Een opsomming van volledige zinnen krijgt ook hoofdletters, en een eigennaam houdt zijn hoofdletter. Na een verklaring blijft het klein: Eén ding staat vast: de planning blijft zoals hij is.

Een puntkomma krijgt nooit een hoofdletter achter zich, tenzij er een eigennaam volgt. Op Hoofdletter na puntkomma staat het in één zin: 'Nee, na een puntkomma in een zin komt geen hoofdletter.'

Waarom het in werkmails misgaat

De meeste fouten met hoofdletters zijn geen gebrek aan kennis van de regel. Ze ontstaan doordat een woord belangrijk voelt. Een nieuwe directeur, een groot project, een afdeling die je vaak noemt: het voelt als een naam, en dan komt er een hoofdletter. De vraag naam of soortnaam helpt daar meer dan het gevoel. Er zijn veel directeuren, dus het is de directeur.

De tweede bron is het Engels. Wie de hele dag Engelse software, agenda's en mailtjes ziet, leest Monday, March en Sales Manager, en typt het daarna in een Nederlandse mail. De Nederlandse regels wijken daar juist af: woensdag, maart en salesmanager.

Oefenen met hoofdletters

Skillido heeft een gratis test spelling en leestekens met zinnen uit werkdocumenten, en in de cursus Spelling en leestekens heeft het onderdeel Hoofdletters 24 zinnen met twee open plekken, elk met de regel en de bron bij het antwoord. Je oefent hier spelling en leestekens. Meer beloven wij niet.