Een AI-concept nakijken in vier vragen

Je vraagt een AI-assistent om een mail aan een klant, op basis van je aantekeningen van het overleg. Het concept leest goed. De opleverdatum klopt, de prijs klopt en de toon is vriendelijk. In de eerste zin staat dat de klant na de oplevering twee maanden gratis onderhoud krijgt, en daar is in het overleg nooit over gesproken. Verstuur je de mail, dan heb jij het beloofd.

Over dat moment vóór Verzenden gaat dit stuk. Hieronder staan vier vragen die je bij elk AI-concept stelt, met je aantekeningen ernaast. Eerst iets over wat je daarvoor niet hoeft te doen, namelijk raden of een tekst met AI is gemaakt.

Aan de stijl zie je niet of een tekst met AI is gemaakt

Wie zoekt op AI-tekst herkennen, vindt lijstjes met kenmerken die op een AI-assistent zouden wijzen: een opsomming van drie, een slotzin die alles samenvat, veel bijvoeglijke naamwoorden. Zulke kenmerken staan ook in teksten die mensen schrijven, en een tekst die een mens na een AI-concept heeft herschreven, heeft ze vaak niet meer. Wollige taal bestond al lang voordat er AI-assistenten waren. De standaardbrief met 'zien wij ons genoodzaakt de aanvraag buiten behandeling te stellen' is ouder dan elke chatbot.

Wollig taalgebruik is daarom geen bewijs dat een tekst met AI is gemaakt. Voor je eigen mail doet die vraag er ook weinig toe. Jij verstuurt hem, dus jij staat ervoor in, wie of wat de eerste versie ook schreef. Wat telt, is of de inhoud klopt met wat er is afgesproken.

Daar zit ook het risico. Het Algoritmekader van de overheid beschrijft hoe een taalmodel werkt: 'Op basis van die patronen voorspelt het getrainde model het meest logische volgende element in bijvoorbeeld een zin.' Over de antwoorden van chatbots staat er: 'Deze antwoorden zijn niet altijd betrouwbaar.' In een mail over een nieuwe website is een zin over gratis onderhoud een logisch vervolg. Of hij klopt, weet alleen wie bij het overleg zat.

Leg het concept naast je aantekeningen

Nakijken begint bij iets om tegen na te kijken. Dat zijn je aantekeningen van het overleg, de vorige mail in de draad, de offerte of het rooster. Zonder zo'n bron lees je alleen of de tekst goed loopt, en een AI-concept loopt bijna altijd goed. Zet de twee in vensters naast elkaar en loop het concept zin voor zin langs.

Je leest daarbij in twee richtingen. Eerst van het concept naar je aantekeningen, zin voor zin, om te vinden wat er te veel of anders staat. Daarna van je aantekeningen naar het concept, regel voor regel, om te vinden wat er mist. De eerste richting vangt de eerste twee vragen hieronder, de tweede de derde. De vierde vraag stel je aan het eind, over het concept als geheel.

1. Staat er iets in wat niet is afgesproken?

Een verzonnen zin heeft geen tegenhanger in je aantekeningen. In het voorbeeld hierboven is dat de zin over twee maanden gratis onderhoud. Hij past bij het onderwerp en klinkt als service, en daarom lees je er makkelijk overheen. Let vooral op zinnen die de ontvanger iets prettigs geven, zoals een korting, iets extra's of een snellere levering. Die zijn het duurst als ze niet kloppen.

Schrap zo'n zin, of vraag eerst na of hij klopt. Ga er niet zelf van uit dat het wel zal mogen omdat het in het concept staat.

2. Klopt elk detail met je aantekeningen?

Een verdraaide zin heeft wel een tegenhanger, alleen staat er net iets anders. Een datum is een week opgeschoven, een bedrag is inclusief geworden, of een optie waarover nog niet is besloten, staat er als afspraak. In hetzelfde voorbeeld staat in de aantekeningen dat een extra pagina voor vacatures 150 euro kost en dat de klant daar nog niet over heeft besloten. Het concept maakt ervan dat de prijs van 2.400 euro blijft, inclusief de pagina voor vacatures.

Zulke verschuivingen zitten vaak in kleine woorden: inclusief en exclusief, vóór en na, uiterlijk en vanaf, mag en moet, wij en jullie. Lees de zinnen met zo'n woord apart, met de bijbehorende regel uit je aantekeningen ernaast. Doe hetzelfde met elke naam, want een assistent wisselt makkelijk de klant en de leverancier om.

3. Mist er iets wat wel is afgesproken?

Een samenvatting die goed leest, kan juist het belangrijkste kwijt zijn. Neem een teamoverleg waarin vier dingen zijn afgesproken: vanaf 1 november is er een nieuwe roosterapp, iedereen installeert hem vóór 25 oktober, diensten ruilen kan alleen nog via de app en een collega geeft op 20 oktober een half uur uitleg. De AI-samenvatting voor het team noemt alles behalve de installatie. Wie hem leest, weet wat er verandert en mist de enige opdracht met een deadline.

Weggelaten informatie zie je alleen als je vanuit je aantekeningen terugleest. Zet bij elke regel een vinkje als hij in het concept staat. Een regel zonder vinkje is een gat, en dan beslis je zelf of hij erin moet. Heeft hij haast, zet hem dan bovenaan.

4. Belooft het concept iets wat jij niet kunt nakomen?

Een AI-assistent schrijft namens jou, en een vriendelijke mail eindigt makkelijk met een toezegging. Denk aan 'We lossen het vandaag nog op' of 'Je hoort binnen een uur van ons'. Elk van die zinnen is een belofte met jouw naam eronder. Lees aan het eind elke zin met we gaan, je krijgt, altijd, nooit, gratis of gegarandeerd nog een keer, en ga na of jij of je organisatie dat kan nakomen.

Toezeggingen over anderen horen hier ook bij. Dat de monteur dinsdag komt, is pas waar als de planning het heeft bevestigd. Weet je het niet zeker, schrijf dan wat je wel weet en wanneer je meer laat horen.

Wat jij verstuurt, heb jij nagekeken

Voor de overheid zelf noemt het Algoritmekader als regel: 'Besluiten worden niet puur en alleen op basis van de output van generatieve AI genomen.' Die regel is geschreven voor overheidsorganisaties. Voor een mail aan een klant of een samenvatting voor je team werkt een vergelijkbare gedachte. Een concept van een assistent is een eerste versie, en de versie die je verstuurt, heb je zelf naast de feiten gelegd.

Wanneer je moet melden dat iets met AI is gemaakt, is een andere vraag. Die staat in Artikel 50: wanneer meld je dat iets met AI is gemaakt? Wat je in een assistent mag zetten om een concept te laten schrijven, zoals de naam van een klant of de offerte, lees je in Wat mag je wel en niet in een AI-assistent plakken?

Oefenen met AI-concepten

Skillido heeft een gratis test met vijf onderdelen over mailconcepten, en het laatste onderdeel gaat over AI-concepten zoals hierboven. In de training van dertig dagen krijg je in dat onderdeel steeds aantekeningen en een concept, en na elk antwoord lees je wat er schoof. Je oefent hier helder schrijven en nakijken. Meer beloven wij niet.

Gaat het om een antwoord van een assistent op een vraag in plaats van een concept, lees dan Een AI-antwoord controleren in drie stappen of Waarom een AI-assistent soms bronnen verzint. Over het werken met een assistent gaan ook de trainingen Slim vragen aan AI en AI-geletterdheid.