Persoonlijkheidstesten vergeleken: vier stijlen, zestien typen of vijf schalen

Op een teamdag krijg je een kleur, bij een loopbaancoach vier letters, en op internet een lijst met vijf balkjes. Alle drie heten ze persoonlijkheidstest, en toch komt er iets anders uit. Dat ligt niet aan jou. De drie bekendste modellen beantwoorden elk een andere vraag, en wie dat verschil kent, kiest sneller de test die hij nodig heeft en leest zijn uitslag met de juiste korrel zout.

Dit artikel zet DISC, de MBTI en de Big Five naast elkaar: wat ze indelen, hoe ze meten, waar ze vandaan komen en wat je met de uitslag kunt. We noemen de merken van anderen bij hun naam en bieden ze niet aan. Onze eigen test is een Big Five-test, en waarom dat zo is lees je onderaan.

Vier stijlen van gedrag

DISC deelt gedrag in vier stijlen die samen een cirkel vormen. De letters staan voor dominant, invloedrijk, stabiel en consciëntieus; in het Engels dominance, influence, steadiness en conscientiousness. De ene as loopt van actief naar bedachtzaam, de andere van vraagstellend naar accepterend. Wie snel beslist en de leiding neemt, komt bij de D uit; wie liever eerst luistert en harmonie bewaart, bij de S.

Het model komt uit een boek van de psycholoog William Marston uit 1928. De vragenlijsten kwamen pas later, en van verschillende uitgevers. De bekendste versie beschrijft zichzelf als 'a personal development learning experience that measures an individual's preferences and tendencies based on the DiSC model'. Dat is een zin om precies te lezen: het gaat om voorkeuren en neigingen in gedrag, vooral op het werk, en de uitgever noemt het een leerervaring en geen meting van wie je bent.

Een DISC-uitslag is een stijl, soms met een tweede stijl ernaast. Dat maakt hem handig in een team: iedereen heeft dezelfde vier woorden om over elkaar te praten. Het maakt hem ook grof. Twee mensen met een S kunnen in alles verschillen behalve in hun manier van overleggen.

Zestien typen uit vier letterparen

De Myers-Briggs Type Indicator vraagt je steeds te kiezen tussen twee kanten van een paar: extraversie of introversie, zintuiglijk of intuïtief waarnemen, denken of voelen bij beslissingen, en oordelen of waarnemen in je manier van leven. Vier paren geven vier letters, en de uitgever schrijft het zelf zo op: 'There are 16 possible combinations of letters leading to 16 distinct MBTI personality types.'

Katharine Briggs en haar dochter Isabel Myers werkten het model in de jaren veertig uit op basis van de typen van Carl Jung. De uitgever is daar duidelijk over wat het instrument wel en niet doet: 'The MBTI assessment sorts for preferences; it does not measure traits, ability, skill, or character.' Een type zegt dus welke kant je liever op gaat, niet hoe goed je ergens in bent.

Het bekende gratis alternatief met zestien typen op internet gebruikt dezelfde letters en dezelfde namen, maar is een andere vragenlijst van een andere partij. Wie zoekt op zestien persoonlijkheden komt daar meestal uit, en niet bij de MBTI zelf, die alleen via gecertificeerde begeleiders wordt afgenomen.

Vijf schalen zonder hokjes

De Big Five doet iets anders dan de twee hierboven. Hij deelt je niet in, hij meet vijf eigenschappen los van elkaar en zet je op elke schaal ergens tussen laag en hoog:

• Extraversie: hoeveel energie je haalt uit contact met anderen en uit drukte om je heen.
• Vriendelijkheid: hoe sterk je gericht bent op de gevoelens en belangen van anderen.
• Zorgvuldigheid: hoeveel je hecht aan orde, planning en dingen afmaken.
• Emotionele stabiliteit: hoe sterk spanning en stemmingen bij je binnenkomen.
• Openheid: hoeveel je aangetrokken wordt door ideeën, verbeelding en nieuwe gedachten.

Het model heeft geen bedenker. Het groeide in de twintigste eeuw uit onderzoek naar de woorden waarmee mensen elkaar beschrijven: wie duizenden eigenschapswoorden laat beoordelen en kijkt welke samen optrekken, houdt steeds ongeveer dezelfde vijf bundels over. Daarom gebruikt het meeste persoonlijkheidsonderzoek deze vijf schalen, en daarom bestaan er vragenlijsten van die niemand bezit. De bekendste openbare verzameling is de International Personality Item Pool van de Amerikaanse psycholoog Lewis Goldberg, sinds 1999 vrij te gebruiken en te vertalen.

Een Big Five-uitslag is een profiel: vijf getallen, of vijf niveaus. Er komt geen naam uit en geen kleur. Dat leest minder lekker weg dan een type, en het is precies de reden dat je een uitslag van vandaag over een jaar nog naast een nieuwe kunt leggen. Een schaal laat zien dat je in het midden zit; een paar letters zet je aan één kant.

Waarom dezelfde persoon drie verschillende uitslagen krijgt

Stel dat je op de Big Five midden scoort op extraversie, iets boven het midden op zorgvuldigheid en hoog op vriendelijkheid. De MBTI moet van je middenpositie een E of een I maken, en welke het wordt hangt af van een handvol antwoorden. DISC kijkt vooral naar hoe je overlegt en beslist, en zet je waarschijnlijk bij de S. Geen van de drie heeft ongelijk. Ze snijden dezelfde persoon op een andere plek door.

Dat verklaart ook waarom een MBTI-letter bij een tweede test kan omklappen. Wie bij 52 tegen 48 aan de ene kant zit, zit na een slechte nacht aan de andere. Op een schaal verschuift zo iemand een paar punten en blijft hij waar hij was: in het midden.

Welke test je nodig hebt

1. Wil je met een team één taal om over samenwerken te praten, dan is een indeling in vier stijlen genoeg, en vaak prettiger dan vijf getallen. Dat is waar DISC voor gemaakt is.
2. Wil je een herkenbaar label om over jezelf te vertellen, dan geven de zestien typen dat. Lees het type als een voorkeur, zoals de uitgever zelf zegt, en niet als een vaardigheid.
3. Wil je weten waar je staat ten opzichte van anderen, of over een jaar vergelijken, dan heb je schalen nodig. Een profiel op vijf dimensies is dan de meest precieze vorm van de drie.

In alle drie de gevallen geldt hetzelfde: een test op internet die je in drie minuten doet, meet wat jij over jezelf zegt. Hij ziet niet hoe je je gedraagt. Dat is geen gebrek van één model maar een eigenschap van elke vragenlijst, en de reden dat geen enkele uitslag een oordeel is.

Onze gratis Big Five-test

Skillido heeft een gratis Big Five-test op basis van de vijftig uitspraken van de IPIP-50, tien per dimensie, in een eigen Nederlandse vertaling. Je kiest 40 keer welke van twee uitspraken het meest bij je past; elke dimensie komt in 16 keuzes voor, zodat ze even zwaar tellen. Na drie minuten zie je per dimensie je niveau, zonder type en zonder kleur. Hoe die keuzes gemaakt zijn, staat op de testpagina.