Enneagram: de negen typen en wat het onderzoek erover zegt

Wat het enneagram indeelt

Het woord komt uit het Grieks: ennea is negen, en een gramma is iets wat getekend is. De figuur is een cirkel met negen punten, en elk punt staat voor een type. De typen hebben een nummer, met daarnaast een naam die per boek verschilt. Hoog of laag zegt zo'n nummer niets: type 9 staat niet boven type 1.

Het model gaat over beweegredenen. Twee collega's kunnen allebei tot laat doorwerken aan hetzelfde rapport: de een omdat het foutloos moet zijn, de ander omdat de directie het gaat lezen. Op het oog doen ze hetzelfde, en in het enneagram hebben ze een ander type. Dat maakt het voor veel mensen herkenbaar, en het maakt het lastig te meten, want een beweegreden zie je niet aan iemands gedrag.

Daarnaast deelt het model de negen typen vaak in drie groepen in. De typen 2, 3 en 4 horen bij het hart, de typen 5, 6 en 7 bij het hoofd en de typen 8, 9 en 1 bij de buik, ook wel het lichaam genoemd. Niet elke leraar gebruikt die indeling op dezelfde manier.

De negen typen

Hieronder staat per type wat iemand volgens het model drijft. De namen zijn een vertaling van de gangbare Engelse namen, en je komt ze ook anders tegen: de perfectionist heet soms de hervormer en de individualist de romanticus.

Volgens de theorie houd je je leven lang één hoofdtype. Daarnaast kun je trekken hebben van de twee typen die er op de cirkel naast staan, de vleugels. Lijnen in de figuur laten zien naar welke typen je beweegt als het goed of juist minder goed met je gaat. Over beide stukken is weinig onderzoek gedaan.

Zo kom je aan je type

Er is geen officiële enneagramtest. Er zijn verschillende vragenlijsten van verschillende makers, en daarnaast zijn er trainers die je type in een gesprek proberen vast te stellen. De twee vragenlijsten die in het onderzoek het meest gebruikt worden, werken heel anders. De RHETI legt je 144 paren uitspraken voor, waarbij je steeds de uitspraak kiest die het meest bij je past. De WEPSS heeft 200 stellingen, die je elk op een schaal van vijf punten beoordeelt.

Veel boeken en trainers raden aan om de beschrijvingen zelf te lezen en een uitslag als suggestie te zien. Dat past bij het model: omdat het over beweegredenen gaat, weet je het antwoord uiteindelijk alleen zelf. Het maakt je uitslag wel gevoelig voor hoe je jezelf op dit moment ziet. Lees je drie beschrijvingen die allemaal kloppen, vraag dan iemand die je goed kent welke het meest op jou lijkt.

Waar het model vandaan komt

De figuur is ouder dan de typen. George Gurdjieff gebruikte het woord enneagram in de eerste helft van de vorige eeuw, zonder negen persoonlijkheidstypen. Die kwamen later, via Oscar Ichazo, een in Bolivia geboren leraar die vanaf de jaren vijftig in Chili lesgaf. In 1970 begon hij in de Chileense stad Arica een training van tien maanden met 57 studenten.

Een van de mensen die bij hem leerden, was de Chileense psychiater Claudio Naranjo. Hij gaf het model daarna door aan kleine groepen in Californië en zette de typen om in de taal van de westerse psychologie. Via zijn studenten en de boeken die daarna verschenen, werd het enneagram vanaf de jaren zeventig breed bekend. Over de oudere wortels bestaat onenigheid: sommige schrijvers leggen een lijn naar veel eerdere tradities, anderen zien daar te weinig bewijs voor.

Wat het onderzoek wel en niet zegt

Het meest volledige overzicht dat we vonden, is de systematische review van Hook en collega's uit 2021 in de Journal of Clinical Psychology. Ze bekeken 104 onafhankelijke steekproeven, waarvan ongeveer de helft gepubliceerd was. Hun samenvatting van de betrouwbaarheid en validiteit is dat het bewijs gemengd is.

Wat ervoor pleit, volgens die review:

• Bij herhaling gaf de RHETI per onderdeel correlaties tussen 0,72 en 0,94. De uitslag bleef dus redelijk gelijk als mensen de lijst nog eens invulden.
• De typen hangen samen met de Big Five op een manier die past bij de theorie. In alle negen studies die dat onderzochten, scoorde type 9 hoger op vriendelijkheid en type 1 hoger op zorgvuldigheid.

Wat ertegen pleit:

• Statistische analyses van de antwoorden vinden meestal minder dan negen losse factoren. De auteurs merken daarbij op dat zo'n analyse juist zoekt naar zo weinig mogelijk factoren.
• Geen enkele studie heeft de negen typen met een clusteranalyse uit de data afgeleid.
• Naar de vleugels en de lijnen tussen de typen is weinig onderzoek gedaan.

De auteurs noemen het onderzoek nog voorbereidend en vragen om voorzichtigheid bij het gebruik ervan. Veel andere psychologen zijn minder mild en rekenen het model niet tot de gevestigde persoonlijkheidsleer. Zie het enneagram dus vooral als een taal om over beweegredenen te praten. Dat kan bruikbaar zijn, ook zonder dat de negen typen aantoonbaar bestaan.

Enneagram naast de Big Five

Het grootste verschil zit in de vorm van de uitslag. Het enneagram geeft je een type: je bent het of je bent het niet. De Big Five beschrijft je op vijf schalen die los van elkaar staan: extraversie, vriendelijkheid, zorgvuldigheid, emotionele stabiliteit en openheid. Op elke schaal kun je overal zitten, en de meeste mensen zitten ergens in het midden.

De twee modellen spreken elkaar minder tegen dan je zou denken. In de negen studies uit de review scoorde type 5 steeds lager op extraversie, en type 7 steeds hoger op extraversie en openheid. Een deel van wat het enneagram een type noemt, zie je in de Big Five dus terug als een combinatie van scores. De vraag is vooral wat je met de uitslag wilt doen.

Skillido koos voor schalen, om dezelfde reden als in persoonlijkheidstesten vergeleken staat. Een type trekt een grens op een plek waar veel mensen vlak bij elkaar zitten, en wie net aan de andere kant valt, krijgt een heel ander label. Op een schaal zie je dat verschil als een klein verschil. Je kunt je uitslag later ook naast een nieuwe leggen en per schaal zien wat er anders is. Wat je inlevert, is een herkenbaar verhaal: negen typen met een naam blijven makkelijker hangen dan vijf balken.

Drie manieren naast elkaar

Deze tabel hebben we zelf gemaakt. De kolom van Skillido komt uit de test op deze site, de vragenlijsten bij het enneagram uit de review van Hook en collega's.

Zo gebruik je het model

1. Lees de negen drijfveren en streep er zes weg. Bij de drie die overblijven vraag je je af wat je doet als je moe bent of onder druk staat, want dan komt een gewoonte het duidelijkst boven.
2. Gebruik het type als een vraag aan jezelf. Waarom zei ik vanmorgen ja op die extra klus? Wilde ik helpen, wilde ik gezien worden, of wilde ik gedoe voorkomen? Dat antwoord is vaak nuttiger dan het nummer.
3. Plak het nummer niet op een ander. Je ziet alleen wat een collega doet en weet niet waarom hij het doet. In een team kun je beter ieder voor zichzelf laten vertellen wat herkenbaar is.

Bij Skillido testen

Skillido heeft geen enneagramtest. Wil je een beeld van je eigen keuzes, dan is de gratis persoonlijkheidstest het dichtstbijzijnde wat we hebben. Je kiest 40 keer tussen twee uitspraken en ziet daarna met een gratis account je profiel op 5 dimensies. Hoe de test is opgebouwd, lees je op de Big Five-test, en waarom je geen type krijgt op welk persoonlijkheidstype ben ik. De uitslag gaat over je keuzes van vandaag en kan een volgende keer anders uitvallen.

Bronnen

• Hook, J.N., Hall, T.W., Davis, D.E., Van Tongeren, D.R. en Conner, M. (2021). The Enneagram: a systematic review of the literature and directions for future research. Journal of Clinical Psychology, 77(4), 865-883. doi.org/10.1002/jclp.23097
• World Religions and Spirituality Project, tijdlijn van Arica, voor Ichazo, de training in Arica en Naranjo.