Iemand belt en zegt dat hij van de bank is. Hoe weet ik of dat klopt?

Wat er aan de telefoon gebeurt

Het gesprek begint bijna altijd op dezelfde manier. Je wordt onverwacht gebeld door iemand die zegt van je bank te zijn, en die meldt dat er iets vreemds op je rekening gebeurt. Er zou geprobeerd worden geld af te schrijven, of je rekening zou niet meer veilig zijn.

Veilig Bankieren, de gezamenlijke voorlichtingssite van de banken en de Nederlandse Vereniging van Banken, beschrijft de bekendste afloop. Je moet je geld tijdelijk overboeken naar een veilige kluisrekening. Zo'n rekening bestaat niet als bankproduct. Hij staat op naam van iemand die met de oplichter samenwerkt.

Een andere variant gaat over je betaalpas. Die zou niet meer veilig zijn en wordt opgehaald door iemand van de bank of van een koeriersdienst. Vaak staat er dan verdacht snel iemand bij je voor de deur.

Weer een andere loopt via je computer. De beller vraagt of je een programma wilt installeren zodat hij kan meekijken en je kan helpen, meestal AnyDesk of TeamViewer. Daarna ziet hij alles wat jij doet en kan hij zelf handelingen uitvoeren. Veilig Bankieren legt uit waarom die stap er is: de meeste banken hebben de daglimieten voor overboeken verlaagd en er zit een vertraging op het verhogen ervan, en met toegang op afstand praat de oplichter je door dat verhogen heen of doet hij het zelf.

Het gesprek klinkt niet als oplichting, en dat is het punt. De beller is rustig, weet hoe je heet en doet precies wat een echte fraudeafdeling zou doen: hij waarschuwt je. Veilig Bankieren noemt dit social engineering, misbruik van gewone menselijke eigenschappen als nieuwsgierigheid, vertrouwen en angst.

Waarom het nummer van je bank toch in je scherm staat

Spoofing betekent letterlijk nabootsen. Bij nummerspoofing zorgt de oplichter dat het echte telefoonnummer van je eigen bank in je scherm verschijnt terwijl hij belt. Bij sms werkt hetzelfde: het nummer of de naam van de afzender is dan het nagebootste nummer of de echte naam van je bank.

Banken en telecomaanbieders hebben daar samen maatregelen tegen genomen. Het gevolg dat je zelf merkt, staat op de site van Veilig Bankieren: je krijgt tegenwoordig vrijwel altijd een onbekend 06-nummer of een anoniem nummer te zien.

Daarmee is het nummer als controle in beide richtingen onbruikbaar geworden. Een onbekend 06-nummer waarvan de beller zegt dat hij van de bank is, zegt niets. En het echte nummer van je bank in je scherm bewijst evenmin dat je met je bank spreekt.

Er is wel één ding dat het nummer je nog vertelt. Nummerspoofing werkt maar één kant op. Bel jij zelf naar het officiële openbare nummer van je bank, dan krijg je altijd je echte bank aan de lijn. De truc werkt alleen wanneer zij jou bellen.

Wat je bank nooit vraagt

Veilig Bankieren zet vijf dingen op een rij die je bank nooit doet. Ze zijn allemaal even hard, en er zit geen uitzondering bij voor spoedgevallen.

• Geld overboeken naar een andere rekening. Ook niet in noodgevallen, en ook niet naar een kluisrekening of veiligheidsrekening.
• Je pincode, wachtwoord of een andere beveiligingscode afgeven, aan de telefoon of in een tekstbericht.
• Toegang tot je computer of telefoon, of het installeren van software of een app.
• Je bankpas of je inlogapparaatje voor internetbankieren per post opsturen, ook niet via hun website.
• Een medewerker die bij je thuis langskomt om je pas, je inlogapparaatje of je pincode op te halen.

Daar komen nog een paar punten bij die vaak verkeerd gaan. Je hoeft je bankpas nooit af te geven aan je bank of aan de politie, en ook nooit op te sturen. Een pas die je niet meer gebruikt knip je zelf door, in de lengte en dwars door de betaalchip heen; alleen dan is hij echt onbruikbaar. En je pincode noem je aan niemand, ook niet aan iemand die zegt dat hij van je bank of van de politie is.

Staat er iemand bij je voor de deur die zegt dat hij van de bank komt? Medewerkers van Nederlandse banken komen nooit ongevraagd bij je thuis om je bankzaken te regelen of iets op te halen. Doe niet open, of stuur hem weg, en geef in geen geval je pas, je inlogapparaatje of je pincode mee. Sommige banken helpen mensen wel thuis, bijvoorbeeld als je slecht ter been bent, maar daar bel je dan zelf om.

Wat je bank in een noodgeval wel doet, is dit: ze kan op afstand je rekeningen, saldo's, passen en je inlogapparaat blokkeren. Daar hoef jij niets voor te doen. Belt je bank je hierover, dan is het om je te informeren, en niet om je geld te laten verplaatsen of codes te laten geven. Dat verschil is het beste onderscheid dat je hebt. Een echte bank vraagt je om niets te doen.

De controle die altijd werkt: ophangen en zelf bellen

Vraag desnoods naar de naam en het personeelsnummer van de beller, schrijf ze op en hang dan op.

Bel daarna zelf je bank, via een nummer dat je zelf hebt opgezocht. Op je bankpas, in je bankapp, op een rekeningafschrift of op de officiële website van je bank. Gebruik nooit een nummer dat de beller je geeft, en ook niet een nummer uit een sms, WhatsApp of e-mail. Dat is precies de stap waar de hele fraude op stukloopt.

Vind je ophangen ongemakkelijk, dan is dit de kortste manier om eronderuit te komen: zeg dat je zelf terugbelt. Er is geen gesprek met een echte bank waarin dat niet mag.

Twijfel je nog of het wel kan wachten? Als er werkelijk iets mis is met je rekening, is dat over tien minuten nog steeds zo, en kan je bank die rekening zelf blokkeren zonder dat jij iets doet. De haast in het gesprek komt niet van het probleem, maar van de beller.

Eén uitzondering, en die geldt de andere kant op. Heb je al een code doorgegeven, al geld overgemaakt of al iemand op je computer laten meekijken, wacht dan niet af. Bel je bank onmiddellijk. Wat je dan doet, staat hieronder.

Ik heb al iets gedaan. Wat nu?

Als je geld hebt overgemaakt, een code hebt doorgegeven of iemand hebt laten meekijken op je computer, doe dan dit, in deze volgorde. De eerste stap gaat voor alle andere.

Bewaar alles wat je hebt: tijdstippen, telefoonnummers, namen, bedragen, schermafbeeldingen. Je hebt het nodig voor je aangifte en voor je verzoek om vergoeding.

• Bel eerst je bank, via het nummer op je bankpas, in je bankapp of op de site van je bank die je zelf intikt. Banken hebben een nummer dat dag en nacht bereikbaar is om je pas te blokkeren, en veiligbankieren.nl/meld-fraude heeft een overzicht per bank. Zit je bij een andere bank dan ABN AMRO, ING of Rabobank en vind je het nummer niet, dan kun je je pas dag en nacht blokkeren via het gratis nummer 0800 03 13. Vaak kun je je pas ook zelf blokkeren in je bankapp.
• Vertel daarna precies wat je hebt gedaan en volg de aanwijzingen van de bankmedewerker op. Heb je een programma als AnyDesk, TeamViewer of Quickview geïnstalleerd, zeg dat er dan bij.
• Doe daarna aangifte bij de politie, via 0900-8844 of via politie.nl. Doe dat ook als je nog geen geld kwijt bent. Zonder aangifte kom je niet in aanmerking voor de coulanceregeling verderop in dit artikel.
• Meld het daarna bij de Fraudehelpdesk, telefoon 088 786 73 72 (op werkdagen overdag) of via het meldformulier op fraudehelpdesk.nl.
• Heb je een valse sms gekregen, stuur die dan door naar je bank, inclusief de volledige hyperlink. Met die link kan je bank proberen de bijbehorende valse website te laten blokkeren.
• Vraag je bank tot slot schriftelijk om vergoeding van je schade.

Krijg ik mijn geld terug?

Dat hangt af van één vraag: heeft de fraudeur de betalingen gedaan, of heb jij ze zelf gedaan? Juridisch zijn dat twee verschillende dingen en ze lopen langs twee verschillende routes. Wie dat onderscheid niet kent, vraagt bij zijn bank het verkeerde.

Heeft de fraudeur zelf betaald, bijvoorbeeld omdat hij met een code die jij hebt doorgegeven zijn eigen apparaat aan je rekening koppelde, dan gaat het om niet-toegestane betalingen. Daarvoor geldt artikel 7:528 van het Burgerlijk Wetboek: de bank moet het bedrag in beginsel volledig terugbetalen, tenzij je grof nalatig bent geweest.

De Commissie van Beroep van Kifid, het klachteninstituut voor financiële dienstverlening, heeft die lat hoog gelegd in uitspraak CvB 2026-0022 van 20 april 2026, bekendgemaakt op 23 april. Een klant van bunq trapte in een phishingmail, werd daarna gebeld door iemand die zich voordeed als bankmedewerker en gaf haar zescijferige beveiligingscode door; ruim 50.000 euro verdween. Van grof nalatig handelen is volgens de commissie pas sprake als iemand zich daadwerkelijk bewust is van het gevaar en toch niet anders handelt. Omdat bankhelpdeskfraude er juist op is gericht dat je denkt met je echte bank te spreken, zal daar bij deze fraudevorm niet snel sprake van zijn.

Heb je de overboekingen zelf gedaan, dan gaat het om toegestane betalingen, en dan is er geen wettelijk recht op terugbetaling. De bank hoeft dan niet te vergoeden, tenzij ze haar zorgplicht heeft geschonden. Dezelfde Commissie van Beroep wees in juni 2026 zo'n zaak af, uitspraak CvB 2026-0026. Twee klanten van SNS raakten 59.000 euro kwijt nadat zij op verzoek van de beller Quickview installeerden, zelf hun daglimiet verhoogden en zelf drie overboekingen deden met hun Digipas. Op aanraden van de oplichter hadden ze de bank verteld dat het geld voor een camper was. De bank had volgens de commissie onvoldoende aanwijzingen van fraude, omdat de betalingen bij zo'n aankoop konden passen.

Voor precies die tweede situatie hebben de banken de coulanceregeling. Die bestaat omdat bij deze fraudevorm misbruik wordt gemaakt van het vertrouwen dat je in je bank hebt: de naam en het nummer van je eigen bank worden tegen je gebruikt. De vier grootbanken maakten die afspraak eind 2020 met het ministerie van Financiën, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2020, en andere banken kunnen zich erbij aansluiten.

Coulance is een regeling van de banken zelf en geen wettelijk recht. Kifid kijkt wel of je bank de regeling goed toepast: de Commissie van Beroep heeft een bank al eens opgedragen om op grond van de regeling alsnog te betalen. De voorwaarden staan in het coulancekader van de Nederlandse Vereniging van Banken. Je moet aangifte hebben gedaan, je moet particulier klant zijn, en er moet aantoonbaar misbruik zijn gemaakt van de naam of het telefoonnummer van je bank. De bank kan weigeren of minder vergoeden als je eerder al coulance voor zo'n fraude van dezelfde bank kreeg, als je niet meewerkt aan het onderzoek van de bank, of als je zelf bij de fraude betrokken was.

Let op waar de regeling ophoudt. In de SNS-zaak van juni 2026 gold de coulanceregeling niet, omdat het geld naar de rekening van een derde bij een andere bank ging en niet naar een zogenaamde kluisrekening. Reken er dus niet op dat je je geld hoe dan ook terugkrijgt: de regeling is smaller dan veel mensen denken, en een afwijzing die de bank redelijk kan onderbouwen houdt bij Kifid stand.

Wijst je bank af, dan klaag je eerst schriftelijk bij de bank zelf. Kom je er samen niet uit, dan kun je de klacht voorleggen aan Kifid. De Consumentenbond beschrijft daarnaast de PNBF-procedure, waarmee je de naam- en adresgegevens opvraagt van degene die jouw geld heeft ontvangen; die krijgt eerst drie weken om vrijwillig terug te betalen.

Kort samengevat

Dit zijn de punten om te onthouden.

• Het nummer in je scherm bewijst niets, in geen van beide richtingen.
• Je bank vraagt nooit om geld over te boeken, om codes, of om toegang tot je computer of telefoon.
• Hang op, zoek het nummer zelf op en bel zelf terug. Spoofing werkt niet als jij belt.
• Heb je al iets gedaan: eerst je bank, dan aangifte bij de politie, dan de Fraudehelpdesk.
• Deed de fraudeur de betalingen, dan moet de bank in beginsel volledig terugbetalen. Deed jij ze zelf, dan is er geen wettelijk recht, wel de coulanceregeling, en die kent grenzen.

Zelf oefenen

Wil je oefenen of je dit soort gesprekken herkent, dan staat er op Skillido een gratis test met nagespeelde situaties.