Geüpdatet of geüpdated: Engelse werkwoorden in een Nederlandse mail

Je schrijft een mail aan je team en wilt melden dat de planning is bijgewerkt. Het Engelse woord staat al klaar in je hoofd, en dan blijft je vinger boven het toetsenbord hangen bij geüpdated, geüpdatet of misschien geüpdate. De vorm met -ed ziet er vertrouwd uit, omdat je hem in het Engels zo vaak leest.

Het antwoord is geüpdatet, en de redenering erachter werkt voor vrijwel elk Engels werkwoord dat in een werkmail of teamchat opduikt. Je neemt de Engelse stam, je luistert naar de klank waarop die stam eindigt, en je zet de Nederlandse uitgang erachter. Hieronder staan die drie stappen een voor een, met de bronnen erbij, en daarna negen werkwoorden die je in een gewone werkweek tegenkomt.

Je schrijft de stam zoals in het Engels

De stam van een Engels werkwoord spel je in het Nederlands zoals in het Engels. Taaladvies.net zegt dat de stam 'in principe op dezelfde manier als het Engelse woord waarop het werkwoord gebaseerd is' wordt geschreven, en geeft voorbeelden als deleten met de stam delete, timen met time en saven met save. De stam is de vorm die je bij ik gebruikt. Ik update, ik delete, ik like.

Op die hoofdregel bestaan een paar uitzonderingen, en Taaladvies.net zet ze op een rij. Eindigt het Engelse woord op een dubbele medeklinker die je voor de uitspraak niet nodig hebt, dan wordt die enkel, zodat stressen de stam stres krijgt en grillen de stam gril. Klinkt de laatste klinker als een lange oo, dan krijgt de stam Nederlandse spelling: ik promoot, ik scoor. En bij werkwoorden op -le mag je kiezen tussen een Engelse en een vernederlandste stam, waardoor googlen en googelen allebei goed zijn.

Recyclen valt buiten die laatste groep. Een vernederlandste stam recycel zou je verkeerd lezen, legt Taaladvies.net uit, omdat de tweede c dan als een s klinkt. Het blijft dus recycle, met ik recycle, jij recyclet, zij recyclede en gerecycled. Ook het bijvoeglijk naamwoord houdt die stam en wordt recyclebaar.

Achter de stam komen de Nederlandse uitgangen

Ken je de stam, dan vervoeg je het werkwoord als een gewoon zwak Nederlands werkwoord. Onze Taal noemt de werkwoordspelling 'een vast systeem' en schrijft dat je dat systeem 'ook consequent toepast op werkwoorden die zijn afgeleid van Engelse werkwoorden'. In de tegenwoordige tijd krijgen jij, hij en zij de stam plus een t, dus jij updatet, Sanne deletet en het team recyclet. In de verleden tijd komt er -te of -de achter de stam, in het meervoud -ten of -den: wij updateten, jullie deleteten. Het voltooid deelwoord bestaat uit ge, de stam en een t of een d.

Welke van de twee het wordt in het voltooid deelwoord, hoor je aan de verleden tijd. Taaladvies.net legt het uit aan de hand van designen: in de verleden tijd designde hoor je een d, dus schrijf je gedesignd. Wie de verleden tijd goed heeft, heeft het voltooid deelwoord er gratis bij.

Wat het Engels zelf doet, telt daarbij niet mee. Onze Taal schrijft het zonder omhaal op: 'Dat je in het Engels de verleden tijd updated met een d schrijft, heeft geen invloed op de Nederlandse vervoeging.' De d van updated blijft in het Engels.

De klank aan het eind van de stam kiest tussen t en d

Voor de keuze tussen -te en -de gebruik je dezelfde ezelsbrug als bij Nederlandse werkwoorden, 't kofschip. Eindigt de stam op een stemloze medeklinker (een t, k, f, s, ch of p), dan krijg je -te in de verleden tijd en een t aan het eind van het voltooid deelwoord. Bij alle andere klanken wordt het -de en een d.

Taaladvies.net voegt er voor Engelse werkwoorden één klank aan toe die niet in 't kofschip zit, de sj of tsj van finishen en speechen. Die klank is ook stemloos, en daarom schrijf je finishte en speechte.

Je kiest op wat je hoort. Bij een Engels werkwoord zegt de laatste letter van de stam vaak weinig, omdat die letter een e is die je niet uitspreekt. Update eindigt op een e en je hoort een t, want je zegt updeet. Delete eindigt op een e en je hoort ook een t. Save eindigt op een e en je hoort een v. Daarom krijg je updatete en geüpdatet, deletete en gedeletet, en aan de andere kant savede en gesaved.

Hoor je het niet meteen, zeg dan de verleden tijd hardop met allebei de uitgangen en kies wat als een gewoon woord klinkt. Bij faxen helpt het om te weten dat de x als ks klinkt. Onze Taal wijst erop dat die s in 't kofschip zit, en schrijft daarom faxte en gefaxt. Bij saven werkt het zoals bij het Nederlandse leven: je zegt ik leef en toch leefde, omdat er in leven een v zit, en in saven zit er ook een.

Waarom gesaved klopt en geüpdated niet

Leg de laatste twee kolommen naast elkaar en je ziet waar de verwarring vandaan komt. Bij drie van de twaalf werkwoorden is het Nederlandse voltooid deelwoord letter voor letter ge plus de Engelse verleden tijd: gesaved, getimed en gerecycled. Wie die vormen vaak leest, gaat makkelijk denken dat de regel ge plus het Engels is, en schrijft dan ook geüpdated en geliked.

Die drie kloppen om een andere reden. Save, time en recycle eindigen op een stemhebbende klank, dus de Nederlandse uitgang is een d, en omdat de stam al op een e eindigt, komt die d direct achter de e. Dat het Engelse woord er toevallig net zo uitziet, is bijzaak. Bij scannen en forwarden zie je dat het toeval is. Daar wordt het gescand en geforward, terwijl scanned en forwarded een paar letters meer hebben.

Bij elk werkwoord met een stemloze slotklank gaat de Engelse vorm mis. Update, delete, like en outsource klinken aan het eind als t, t, k en s, dus wordt het geüpdatet, gedeletet, geliket en geoutsourcet. Geüpdated, gedeleted en geliked staan niet in de Woordenlijst.

De e aan het eind van de stam blijft staan en zeg je niet

De e van update, delete, like en save hoort bij de stam en gaat in elke vorm mee. Onze Taal legt uit waarom: zonder die e zou je updat verkeerd uitspreken. Hetzelfde geldt voor timen. Jij timt is volgens Onze Taal niet duidelijk, en daarom schrijf je jij timet.

Die e schrijf je wel en zeg je niet. Op de vraag hoe je gedeletet uitspreekt, antwoordt Taaladvies.net met [gedieliet], en niet met [gedielietet]. In dezelfde tabel staat updatete als [updeete] en geüpdatet als [geüpdeet]. Er staan in geüpdatet dus letters die je niet hoort, en daardoor ziet het woord er langer uit dan het klinkt.

Zonder de t bestaat geüpdate alleen als zelfstandig naamwoord, schrijft Onze Taal, zoals in al dat geüpdate naar weer een nieuwe versie. Als voltooid deelwoord is het fout. Gebruik je het voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord, dan komt er een buigings-e achter: de geüpdatete planning, de gedeletete bestanden. Onze Taal geeft toe dat de laatste lettergreep van geüpdatete voor de uitspraak overbodig is en zelfs wat verwarrend, en houdt toch vast aan het systeem.

Het trema in geüpdatet komt van de u na ge-

Na ge- krijgt update een trema op de u. Bij Taaladvies.net staat de regel zo: bij werkwoorden waarvan de stam begint met een e, een i (niet ij) of een u (niet ui), krijgt die klinker in het voltooid deelwoord een trema. Onze Taal noemt de reden. Het trema voorkomt een klinkerbotsing tussen de e van ge en de u, net als in geüniformeerd.

Dezelfde regel geeft geüpload, geüpgraded en geëdit. Bij geoutsourcet staat geen trema, omdat de stam met een o begint, en die hoort niet bij de e, i en u uit de regel.

E-mailen is een geval apart. De stam e-mail begint met een losse letter, en volgens Taaladvies.net verbind je een voorvoegsel met een losse letter door een koppelteken. Het voltooid deelwoord is daarom ge-e-maild. Wie gewoon mailen schrijft, heeft daar geen last van, want dat wordt mailde en gemaild.

Let ook op waar ge- terechtkomt. Engelse samengestelde werkwoorden zijn volgens Taaladvies.net in principe onscheidbaar, dus ge- staat vooraan, zoals in gedownload en geoutsourcet. Upgedatet en outgesourcet staan niet in de Woordenlijst. De uitzonderingen hebben een eerste deel dat ook Nederlands is en de klemtoon krijgt, zoals inchecken. Dan wordt het ik check in en ingecheckt.

Negen werkwoorden uit een gewone werkweek

Hieronder staan negen werkwoorden die je in werkmails en teamchats tegenkomt, elk met een zin zoals je hem zou kunnen typen en de reden voor de vorm. Alle vormen staan in de Woordenlijst en in de lijst van Onze Taal.

• Deleten. 'Daan deletete per ongeluk de gedeelde map, gelukkig had Ilse alles al gesaved.' De stam delete klinkt als een t, dus deletete. Save klinkt als een v, dus gesaved.
• Forwarden. 'Ik heb je vraag geforward naar Joost, hij forwardt het antwoord vanmiddag.' De stam forward eindigt op een d. Hij forwardt is stam plus t, zoals hij antwoordt, en het voltooid deelwoord krijgt geen tweede d, zoals geantwoord. Onze Taal maakt diezelfde vergelijking bij downloaden.
• Scannen. 'Marieke scande de bonnen en zette ze in de map van de administratie.' De stam is scan, met één n, zoals ik plan bij plannen. De n is stemhebbend, dus scande en gescand.
• Faxen. 'Het notariskantoor wilde het getekende formulier per fax, dus Ruben faxte het om drie uur.' De x klinkt als ks, en de s zit in 't kofschip.
• Liken. 'Twaalf collega's liketen het bericht over de verhuizing.' De stam like klinkt aan het eind als een k. Daarom likete, liketen en geliket.
• Saven. 'Heb je het bestand gesaved voordat je het venster sloot?' Stam save, v-klank, dus savede en gesaved.
• Timen. 'De presentatie van Bram was goed getimed, na twintig minuten was hij klaar.' Stam time, m-klank, dus timede en getimed. In de tegenwoordige tijd blijft de e staan: Bram timet.
• Briefen. 'Femke brieft het nieuwe team maandag, de rest is vorige week al gebriefd.' Bij dit werkwoord zijn twee vormen goed. Taaladvies.net zet briefen in het rijtje van werkwoorden met twee uitspraken, waarbij briefde en briefte allebei kunnen, net als gebriefd en gebrieft. Kies er een en houd die in de hele mail aan.
• Outsourcen. 'We hebben de salarisadministratie vorig jaar geoutsourcet.' De stam outsource klinkt aan het eind als een s, dus outsourcete en geoutsourcet, met ge- vooraan.

Als je de vorm lelijk vindt, mag je een ander woord kiezen

Onze Taal schrijft dat veel mensen updatet, updatete en zeker geüpdatet lelijke of onduidelijke woorden vinden, en noemt alternatieven: een update uitvoeren, of een Nederlands werkwoord als bijwerken, actualiseren of vernieuwen. In een werkmail is 'ik heb de planning bijgewerkt' even duidelijk als 'ik heb de planning geüpdatet'.

Voor een paar werkwoorden uit de tabel ligt een Nederlands woord nog dichterbij. De lijst van Onze Taal geeft wissen bij deleten, doorsturen bij forwarden, opslaan bij saven en uitbesteden bij outsourcen. Kies je toch het Engelse werkwoord, dan schrijf je het volgens de drie stappen hierboven. Ge zetten voor de Engelse verleden tijd levert alleen een goede vorm op als die toevallig samenvalt met de Nederlandse regel, zoals bij gesaved.

Zo zoek je een vorm op die niet in dit artikel staat

Voor werkwoorden die hier niet staan, zijn er drie plekken om te kijken. In de Woordenlijst vind je bij updaten ook updatet, updatete en geüpdatet. Onze Taal heeft op de pagina over Engelse werkwoorden een lange alfabetische lijst met per werkwoord de tegenwoordige tijd, de verleden tijd en het voltooid deelwoord. Taaladvies.net legt de regels uit in een algemeen artikel over de vervoeging en spelling van Engelse werkwoorden, met voorbeelden bij elke uitzondering.

Staat een werkwoord nergens, dan pas je zelf de drie stappen toe. Engelse stam, de slotklank beluisteren, en de Nederlandse uitgang erachter.

Wil je dit oefenen met zinnen zoals die in een werkmail staan, dan heeft Skillido een gratis test werkwoordspelling. Wat de cursus Werkwoordspelling verder behandelt, staat op de cursuspagina. Je oefent daar werkwoordspelling. Meer beloven wij niet.